Do carskiego wojska na 25 lat. Pięciu z jednej wsi, spis z 1811
W grudniu 1811 roku urzędnik spisał mężczyzn z majątku Lutów w parafii Sorokpol na Wileńszczyźnie. We wsi Woyckuny przy pięciu z nich stoi „zdany w rekruty”, czyli oddany do wojska: w latach 1797, 1801, 1809, 1810 i 1811. Trzej bracia z jednego domu stracili ojca w 1796 roku. Dwóch z nich wzięto potem do wojska, trzeciego przeniesiono do innej wsi. Służba trwała wtedy dwadzieścia pięć lat. Czy ktoś z twoich przodków poszedł do wojska i nie wrócił?
Tło historyczne
Dwadzieścia pięć lat.
Od 1793 roku tyle trwała służba rekruta w armii carskiej. Wcześniej, przez większą część XVIII wieku, służyło się do końca życia. Chłopak oddany w wieku dwudziestu lat mógł wrócić do wsi dopiero po czterdziestce, jeśli przeżył wszystkie wojny.
Rekrut miał mieć od 20 do 35 lat i co najmniej 160 centymetrów wzrostu. W czasie pokoju brano jednego albo dwóch mężczyzn na pięciuset. W czasie wojny nawet pięciu na stu.
Kto pójdzie, wieś ustalała losowaniem albo według ustalonej listy. Panowie często omijali losowanie i oddawali tych, których chcieli się pozbyć: krnąbrnych i leniwych. Byli też tacy, którzy okaleczali się sami, żeby nie pójść. Złapanego pędzono przez szpaler pięciuset żołnierzy z batami, a potem i tak brano do wojska.
Z Woyckun, gdzie w 1811 roku zostało piętnastu mężczyzn i chłopców, w czternaście lat odeszło pięciu. Spis nie mówi, czy któryś wrócił.
Dokumenty z filmu
To są prawdziwe skany z archiwów, które widać w filmie. Pod każdym jest sygnatura, więc każdy może sam sprawdzić źródło.
Liczba zaraz po imieniu to wiek z poprzedniego spisu (1795). Środkowa rubryka mówi, kto ubył i dlaczego, a ostatnia, ile lat miał ten, kto był we wsi w 1811 roku. Przepisane są domy 3 do 7, czyli dolna część wsi Woyckuny. Nazwiska siódmego domu nie odczytaliśmy pewnie.
Tekst oryginalny (polski): […] Michała Synowie: 1. Ignacy, 21, zdany w Rekruty 1801. 2. Jerzy, 13, teraz 29. Jerzego syn Jan, nowonarodzony, teraz 7. 4. Krzysztof Jakóba syn Żenis, 18, teraz 34. Krzysztofa syn Jerzy, nowonarodzony, teraz 1. Krzysztofa Bracia: 1. Benedykt, 15, zdany w Rekruty 1811. 2. Leopold, 13, teraz 29. 3. Cyprian, 9, zdany w Rekruty 1810. 5. Jerzy Piotra syn Witkiewicz, 60, umarł 1796. Jerzego Synowie: 1. Antoni, 18, zdany w Rekruty 1797. 2. Krzysztof, 15, przeprowadzony do Lutowa 1806. 3. Jerzy, 10, zdany w Rekruty 1809. 6. Gabryel Jana syn Witkiewicz, 60, teraz 76. 7. Jan Piotra syn […], 70, umarł 1806. Jana syn Franciszek, 38, umarł 1806. Ogół ludzi poddanych we Wsi Woyckunach: 15.
Dzisiejszą polszczyzną: […] Synowie Michała: 1. Ignacy, 21 lat w poprzednim spisie, oddany do wojska jako rekrut w 1801 roku. 2. Jerzy, 13, teraz 29. Syn Jerzego Jan, urodzony po poprzednim spisie, teraz 7. 4. Krzysztof, syn Jakuba, Żenis, 18, teraz 34. Syn Krzysztofa Jerzy, urodzony po poprzednim spisie, teraz 1. Bracia Krzysztofa: 1. Benedykt, 15, oddany do wojska w 1811. 2. Leopold, 13, teraz 29. 3. Cyprian, 9, oddany do wojska w 1810. 5. Jerzy, syn Piotra, Witkiewicz, 60, zmarł w 1796. Synowie Jerzego: 1. Antoni, 18, oddany do wojska w 1797. 2. Krzysztof, 15, przeniesiony do Lutowa w 1806. 3. Jerzy, 10, oddany do wojska w 1809. 6. Gabriel, syn Jana, Witkiewicz, 60, teraz 76. 7. Jan, syn Piotra, […], 70, zmarł w 1806. Syn Jana Franciszek, 38, zmarł w 1806. Wszystkich poddanych we wsi Woyckuny: 15.
Ta sama stronica w szerszym kadrze. Liczba zaraz po imieniu to wiek z poprzedniego spisu (1795). Środkowa rubryka mówi, kto ubył i dlaczego, a ostatnia, ile lat miał ten, kto był we wsi w 1811 roku. Przepisane są domy 3 do 7, czyli dolna część wsi Woyckuny. Nazwiska siódmego domu nie odczytaliśmy pewnie.
Tekst oryginalny (polski): […] Michała Synowie: 1. Ignacy, 21, zdany w Rekruty 1801. 2. Jerzy, 13, teraz 29. Jerzego syn Jan, nowonarodzony, teraz 7. 4. Krzysztof Jakóba syn Żenis, 18, teraz 34. Krzysztofa syn Jerzy, nowonarodzony, teraz 1. Krzysztofa Bracia: 1. Benedykt, 15, zdany w Rekruty 1811. 2. Leopold, 13, teraz 29. 3. Cyprian, 9, zdany w Rekruty 1810. 5. Jerzy Piotra syn Witkiewicz, 60, umarł 1796. Jerzego Synowie: 1. Antoni, 18, zdany w Rekruty 1797. 2. Krzysztof, 15, przeprowadzony do Lutowa 1806. 3. Jerzy, 10, zdany w Rekruty 1809. 6. Gabryel Jana syn Witkiewicz, 60, teraz 76. 7. Jan Piotra syn […], 70, umarł 1806. Jana syn Franciszek, 38, umarł 1806. Ogół ludzi poddanych we Wsi Woyckunach: 15.
Dzisiejszą polszczyzną: […] Synowie Michała: 1. Ignacy, 21 lat w poprzednim spisie, oddany do wojska jako rekrut w 1801 roku. 2. Jerzy, 13, teraz 29. Syn Jerzego Jan, urodzony po poprzednim spisie, teraz 7. 4. Krzysztof, syn Jakuba, Żenis, 18, teraz 34. Syn Krzysztofa Jerzy, urodzony po poprzednim spisie, teraz 1. Bracia Krzysztofa: 1. Benedykt, 15, oddany do wojska w 1811. 2. Leopold, 13, teraz 29. 3. Cyprian, 9, oddany do wojska w 1810. 5. Jerzy, syn Piotra, Witkiewicz, 60, zmarł w 1796. Synowie Jerzego: 1. Antoni, 18, oddany do wojska w 1797. 2. Krzysztof, 15, przeniesiony do Lutowa w 1806. 3. Jerzy, 10, oddany do wojska w 1809. 6. Gabriel, syn Jana, Witkiewicz, 60, teraz 76. 7. Jan, syn Piotra, […], 70, zmarł w 1806. Syn Jana Franciszek, 38, zmarł w 1806. Wszystkich poddanych we wsi Woyckuny: 15.
Co mówi lektor
Ojciec umarł.
Rok później jego najstarszego syna oddano do wojska na dwadzieścia pięć lat.
Znaleźliśmy to w starych księgach, szukając naszych przodków.
Przy jego imieniu
urzędnik dopisał: zdany w rekruty.
To spis mężczyzn z małej wsi na Wileńszczyźnie,
z 1811 roku.
Wieś liczyła wtedy piętnastu mężczyzn i chłopców.
Prawie wszyscy nosili to samo nazwisko.
Najmłodszego z trzech braci
oddano do wojska dwanaście lat po najstarszym.
Średniego przeniesiono do innej wsi.
Z trzech braci
w domu nie został żaden.
W sąsiednim domu dwóch braci poszło do wojska rok po roku.
W czternaście lat ta jedna wieś oddała carowi pięciu żołnierzy.
Służba trwała wtedy dwadzieścia pięć lat.
Nie wiemy, czy któryś z nich wrócił.
Czy ktoś z twoich przodków poszedł do wojska i nie wrócił?
Napisz w komentarzu.
Ex Archivis. Sprawdzamy, skąd pochodzi twoja rodzina.
Źródła
- Rewizja dusz męskich, 1811, majątek Lutów, parafia Sorokpol, wieś Woyckuny, skany 423, 435 i 436 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 515/15/217)
- Jerome Blum, „Lord and Peasant in Russia”, Princeton 1961
Sceny oznaczone napisem „Inscenizacja” są rekonstrukcją. Dokumenty są prawdziwe.
Ten film w mediach społecznościowych
Chcesz sprawdzić swoją rodzinę?
Napisz, skąd pochodzili Twoi przodkowie. Odpowiemy, do którego roku sięgają źródła tej okolicy.