Serce Piłsudskiego leży w grobie jego matki. Wilno, Rossa 1936
12 maja 1936 roku na cmentarzu na Rossie w Wilnie złożono trumnę Marii z Billewiczów, matki Józefa Piłsudskiego, a obok urnę z sercem syna. Na płycie wyryto cztery słowa: Matka i serce syna. W 1862 roku Maria, jeszcze jako panna, trzymała do chrztu Antoniego, brata naszego prapradziadka. Ten akt jest w księdze chrztów parafii Sorokpol pod Wilnem.
Tło historyczne
Maria z Billewiczów zmarła we wrześniu 1884 roku w Wilnie. Pochowano ją w rodzinnym grobie w Sugintach. W dzieciństwie przeszła operację biodra w Berlinie i do końca życia lekko utykała. To ona w domu uczyła dzieci polskiej literatury i historii.
Ponad pół wieku po jej śmierci, w czerwcu 1935 roku, trumnę wydobyto i przewieziono do Wilna. Rok później złożono ją na Rossie, a obok postawiono kryształową urnę z sercem syna. Do 1939 roku przy grobie stała warta harcerzy.
Dokumenty z filmu
To są prawdziwe skany z archiwów, które widać w filmie. Pod każdym jest sygnatura, więc każdy może sam sprawdzić źródło.
Na wycinku są trzy akty. Akt Antoniego to środkowy wiersz: po lewej data i chrzest, po prawej rodzice i chrzestni.
Tekst oryginalny (rosyjski): Тысяча Восемь Сотъ Шестьдесятъ Второго Года Марта Шеснадцатого дня, въ Сорокпольской Приходской Римско Католической Церкви, Окрещенъ младенецъ по имяни Антони. Преподобнымъ Отцемъ Томашемъ Волинскимъ, Настоятелемъ оной Церкви, съ совершеніемъ всѣхъ Обрядовъ Таинства. Благородныхъ Тадеуша и Урш[у]ли урожденной Пуцятовны Марковичовъ, Законныхъ Супруговъ Сынъ, родившійся 14. дня Марта въ Застѣнкѣ Опкортахъ, сегоже Года Сорокпольского прихода. Воспріемниками были Помѣщикъ Свенцянского Уѣзда Презыдентъ, Благородный Антони Биллевичъ съ Благородною Девицею Маріею Билевичъ.
Po polsku: Roku tysiąc osiemset sześćdziesiątego drugiego, dnia szesnastego marca, w sorokpolskim rzymskokatolickim kościele parafialnym ochrzczono niemowlę imieniem Antoni. Ochrzcił wielebny ojciec Tomasz Woliński, proboszcz tego kościoła, z dopełnieniem wszystkich obrzędów sakramentu. Syn szlachetnie urodzonych Tadeusza i Urszuli z Puciatów Markowiczów, prawych małżonków, urodzony 14 marca tegoż roku w zaścianku Obkorty parafii sorokpolskiej. Rodzicami chrzestnymi byli ziemianin powiatu święciańskiego, prezydent, szlachetnie urodzony Antoni Billewicz ze szlachetnie urodzoną panną Marią Billewicz.
Akt Józefa Piłsudskiego to górny wiersz, tuż pod drukowanym nagłówkiem tabeli. W rubrykach po lewej: urodzony 23 listopada, ochrzczony 3 grudnia.
Tekst oryginalny (rosyjski): Тысяча восемь сотъ шестьдесятъ Седьмого года Декабря третьяго дня въ Костелѣ Римско-Католическомъ Сорокполь Окрещенъ младенецъ по Именамъ Іозефъ Клеменсъ Ксендзомъ Томашемъ Волинскимъ Настоятелемъ тогожъ Костела съ Совершеніемъ всѣхъ обрядовъ таинства. Благородныхъ Іозефа и Маріи урожденной Биллевичевной Пилсудскихъ Законныхъ Супруговъ Сынъ, родившійся сего Года Ноября 23 дня въ Мызѣ Зуловѣ Прихода Сорокполя. Воспріемниками были Благородные: Іозефъ Марциновскій съ Констанціею Рогальскою.
Po polsku: Roku tysiąc osiemset sześćdziesiątego siódmego, dnia trzeciego grudnia, w kościele rzymskokatolickim w Sorokpolu ksiądz Tomasz Woliński, proboszcz tego kościoła, ochrzcił niemowlę imionami Józef Klemens z dopełnieniem wszystkich obrzędów sakramentu. Syn szlachetnie urodzonych Józefa i Marii z domu Billewicz, prawych małżonków Piłsudskich, urodzony tego roku 23 listopada we dworze Zułów w parafii Sorokpol. Rodzicami chrzestnymi byli szlachetnie urodzeni Józef Marcinowski z Konstancją Rogalską.
Co mówi lektor
Serce Józefa Piłsudskiego
nie leży w Krakowie.
Leży w Wilnie,
w grobie jego matki.
Ta kobieta trzymała do chrztu dziecko z naszej rodziny.
Znaleźliśmy to w starych księgach, szukając naszych przodków.
Był rok 1862.
Maria Billewiczówna była jeszcze panną.
Ksiądz zapisał ją jako chrzestną w księdze chrztów parafii Sorokpol pod Wilnem.
Pięć lat później urodziła w Zułowie syna Józefa,
przyszłego Marszałka.
To ona uczyła go polskiej historii i literatury.
Józef wspominał po latach, że pamięć klęski powstania styczniowego wyciskała jego matce łzy.
Zmarła w Wilnie we wrześniu 1884 roku.
Józef miał wtedy szesnaście lat.
Pięćdziesiąt jeden lat później zmarł jako Marszałek Polski.
Jego ciało pochowano na Wawelu,
a serce zawieziono do Wilna.
Dwunastego maja 1936 roku, w pierwszą rocznicę jego śmierci,
na cmentarzu na Rossie
złożono trumnę matki.
Obok niej postawiono urnę z sercem syna.
Na płycie wyryto cztery słowa.
Matka
i serce syna.
Czy wiesz, gdzie spoczywają twoi pradziadkowie?
Napisz w komentarzu. Ex Archivis.
Sprawdzamy,
skąd pochodzi twoja rodzina.
Źródła
- Księga chrztów parafii Sorokpol, 1862, akt 20 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 772/1/7)
- Księga chrztów parafii Sorokpol, 1867, akt 53 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 772/1/8)
- Maria Piłsudska, strona bronislawpilsudski.pl
Sceny oznaczone napisem „Inscenizacja” są rekonstrukcją. Dokumenty są prawdziwe.
Chcesz sprawdzić swoją rodzinę?
Napisz, skąd pochodzili Twoi przodkowie. Odpowiemy, do którego roku sięgają źródła tej okolicy.