Siedmioro dzieci w jednym miesiącu. Zułów, 1855
Zima 1855, wieś Zułów pod Wilnem. W jednym miesiącu ksiądz parafii Sorokpol zapisał śmierć siedmiorga dzieci, wszystkie na szkarlatynę. Jednym z nich był dziesięcioletni Józef, starszy brat naszej praprababci Rozalii. Urodziła się dwa lata po jego śmierci i nigdy go nie poznała.
Tło historyczne
Zimą 1854 i 1855 roku szkarlatyna szła przez parafię Sorokpol od domu do domu. Ksiądz zapisał w styczniu na jednej rozkładówce księgi zgonów jedenaście wpisów. Siedem z nich to dzieci w wieku od dwóch do dziesięciu lat, a przy każdym stoi to samo słowo: szkarlatyna.
W tamtych czasach była to jedna z najczęstszych przyczyn śmierci dzieci. W Stanach Zjednoczonych w latach 1840 do 1883 umierał co siódmy, a w gorszych latach co trzeci chory. Lekarstwa nie było. Zgony ze szkarlatyny prawie zniknęły dopiero w XX wieku, gdy przyszły antybiotyki.
Rodzice Józefa stracili w niecały miesiąc najpewniej dwoje dzieci: sześcioletnią Anielę tuż przed Nowym Rokiem i dziesięcioletniego Józefa w styczniu. Dwa i pół roku później urodziła się Rozalia. Ojciec zmarł, gdy miała niespełna pięć lat. Matka przeżyła go o prawie trzydzieści pięć lat, a w jej akcie zgonu ksiądz wpisał syna i córkę Rozalię.
Dokumenty z filmu
To są prawdziwe skany z archiwów, które widać w filmie. Pod każdym jest sygnatura, więc każdy może sam sprawdzić źródło.
Na rozkładówce jest jedenaście wpisów ze stycznia 1855 roku. Przy siedmiu z nich (wpisy 2, 3, 4, 5, 7, 9 i 10) ksiądz zapisał tę samą przyczynę śmierci dziecka: „отъ Скарлятывы”, czyli na szkarlatynę. Wpis Józefa ma numer 9 i stoi na prawej stronie, czwarty od góry. Niżej jego pełny tekst.
Tekst oryginalny (rosyjski): 9. 23. 10. 1855 года Января 23 дня въ деревни Зуловѣ скончалось дитя по имяни Іосифъ отъ Скарлятывы. Крест[ьянъ] Казимира и Анны урожденной Мисевичовъ Виткевичовъ Зак[онныхъ] Супр[уговъ] сынъ отъ роду 10 лѣтъ Сорокпольскаго прихода. Тѣло его Ксендзъ Скирмонтъ Настоятель того прихода сего года и м[ѣся]ца 25 дня на приходскихъ кладбищахъ похоронилъ.
Po polsku: Wpis 9. Dzień śmierci 23, wiek 10 lat. Roku 1855, dnia 23 stycznia, we wsi Zułów zmarło na szkarlatynę dziecko imieniem Józef. Syn chłopów Kazimierza i Anny z domu Misiewicz, prawych małżonków Witkiewiczów, w wieku 10 lat, z parafii sorokpolskiej. Jego ciało ksiądz Skirmunt, proboszcz tej parafii, pochował na cmentarzu parafialnym 25 dnia tego miesiąca i roku.
Wpis Anieli to trzeci wiersz od góry na lewej stronie, z numerem 26. Miejsce na nazwisko panieńskie matki ksiądz zostawił puste.
Tekst oryginalny (rosyjski): 26. 27. 6. 1854 года Декабря 27 дня въ деревни Зуловѣ скончалось дитя по имяни Аньля отъ Скарлетывы. Крестьянъ Казимира и Анны урожденной … Виткевичовъ зак[онныхъ] супр[уговъ] доч[ь] отъ роду 6 лѣтъ Сорокпольскаго прихода. Тѣло ея Ксендзъ Скирмонтъ Настоятель того прихода сего года и м[ѣся]ца 29 дня на приходскихъ кладбищахъ похоронилъ.
Po polsku: Wpis 26. Dzień śmierci 27, wiek 6 lat. Roku 1854, dnia 27 grudnia, we wsi Zułów zmarło na szkarlatynę dziecko imieniem Aniela. Córka chłopów Kazimierza i Anny z domu (puste miejsce), prawych małżonków Witkiewiczów, w wieku 6 lat, z parafii sorokpolskiej. Jej ciało ksiądz Skirmunt, proboszcz tej parafii, pochował na cmentarzu parafialnym 29 dnia tego miesiąca i roku.
Akt Kazimierza to pierwszy wiersz na prawej stronie, z numerem 17. W rubryce o dzieciach stoją jego córki „Маріянну и Розалію”, czyli Marianna i Rozalia.
Tekst oryginalny (rosyjski): 17. 15. 56. 1862 Года Мая 15 дня въ Деревни Зуловѣ скончался Крестьянинъ Казимиръ Виткевичъ отъ горячки. Оставшейся вдовою Анны мужъ имѣвшій отъ роду 56 лѣтъ. Оставилъ Сына […] дочери Маріянну и Розалію Сорокпольскаго прихода. Тѣло его сего года Мая 18 дня на Приходскомъ Сорокпольскомъ Кладбищѣ Ксендзъ Томашъ Волинскій похоронилъ.
Po polsku: Akt 17. Dzień śmierci 15, wiek 56 lat. Roku 1862, dnia 15 maja, we wsi Zułów zmarł na gorączkę chłop Kazimierz Witkiewicz. Mąż pozostałej we wdowieństwie Anny, w wieku 56 lat. Zostawił syna […] oraz córki Mariannę i Rozalię, z parafii sorokpolskiej. Jego ciało ksiądz Tomasz Woliński pochował na sorokpolskim cmentarzu parafialnym 18 maja tego roku.
Akt Anny to pierwszy wiersz na lewej stronie, z numerem 10 i wiekiem 85 lat. Pismo jest drobne, więc niżej przepisane są tylko części odczytane z pewnością, a resztę zastępuje znak […].
Tekst oryginalny (rosyjski): 10. 27. 85. Мѣсяцъ Мартъ. Тысяча восемьсотъ девяносто седьмого года Марта двадцать седьмого дня въ деревни Зуловѣ скончалась Анна […] Виткевичова […]. Крестьянка […] покойнаго мужа Казимира […] Виткевича жена имѣвшая отъ роду 85 лѣтъ Сорокпольскаго прихода. Оставила сына […] и дочь Розалію. Тѣло ея сего года Марта 30 дня на Зуловскомъ деревенскомъ кладбищѣ сами прихожане похоронили.
Po polsku: Akt 10. Dzień śmierci 27, wiek 85 lat. Miesiąc marzec. Roku tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego siódmego, dnia dwudziestego siódmego marca, we wsi Zułów zmarła Anna […] Witkiewiczowa […]. Chłopka […], żona zmarłego męża Kazimierza […] Witkiewicza, w wieku 85 lat, z parafii sorokpolskiej. Zostawiła syna […] i córkę Rozalię. Jej ciało pochowali sami parafianie na zułowskim cmentarzu wiejskim 30 marca tego roku.
Co mówi lektor
W jednym miesiącu
ksiądz zapisał śmierć siedmiorga dzieci.
Znaleźliśmy to w starych księgach, szukając naszych przodków.
Wszystkie zabrała szkarlatyna.
Jednym z nich
był dziesięcioletni Józef.
To starszy brat naszej praprababci Rozalii.
Urodziła się dwa lata po jego śmierci
i nigdy go nie poznała.
Zima 1855.
Wieś Zułów pod Wilnem.
Choroba szła od domu do domu.
W dwa tygodnie
zabrała z tej wsi czworo dzieci.
Przed Nowym Rokiem
umarła też sześcioletnia dziewczynka.
Najpewniej siostra Józefa.
Gdy Rozalia miała niespełna pięć lat,
umarł jej ojciec.
Ksiądz wpisał, kogo zostawił:
syna
i dwie córki.
Najmłodsza
to Rozalia.
Matka
przeżyła go o prawie trzydzieści pięć lat.
W akcie jej zgonu
ksiądz znów wpisał Rozalię.
Pochowali ją sami parafianie.
Czy w twojej rodzinie pamięta się dzieci, które zmarły młodo?
Napisz ich imiona w komentarzu.
Ex Archivis.
Sprawdzamy, skąd pochodzi twoja rodzina.
Źródła
- Księga zgonów parafii Sorokpol, 1854, wpis 26 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 604/37/75)
- Księga zgonów parafii Sorokpol, 1855, wpisy 2, 3, 4, 5, 7, 9 i 10 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 604/37/76)
- Księga chrztów parafii Sorokpol, 1857, akt 23 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 772/1/6)
- Księga zgonów parafii Sorokpol, 1862, akt 17 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 604/37/83)
- Księga zgonów parafii Sorokpol, 1897, akt 10 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 772/1/11)
Sceny oznaczone napisem „Inscenizacja” są rekonstrukcją. Dokumenty są prawdziwe.
Chcesz sprawdzić swoją rodzinę?
Napisz, skąd pochodzili Twoi przodkowie. Odpowiemy, do którego roku sięgają źródła tej okolicy.