Zdążyła przed wojną. Zofia Łukaszewicz, 1914
W czerwcu 1914 roku Zofia z zaścianka Żukiszki wsiada w Hamburgu na statek do Nowego Jorku. Sześć tygodni później wybucha wojna. W Ameryce zmienia rok urodzenia, ale dzień zostawia ten sam.
Tło historyczne
Co stało się z rodziną, którą Zofia zostawiła?
Jesienią 1915 roku wojna doszła pod Postawy. Niemcy zajęli całą okolicę, a linia okopów stanęła między jeziorem Dryświaty a Naroczą. Tak zostało aż do 1918 roku.
Wiosną 1916 roku Rosjanie ruszyli tam do natarcia. Bitwa nad Naroczą była jedną z najkrwawszych na froncie wschodnim. Obie strony straciły dziesiątki tysięcy ludzi.
W pobliskich Komajach Niemcy założyli za kościołem cmentarz wojenny. Na kartkach pocztowych, które żołnierze wysyłali stamtąd w 1917 roku, widać tę wieś.
Listy przez front prawie nie dochodziły. Zofia w Portland mogła latami nie wiedzieć, czy jej rodzice i rodzeństwo żyją.
Sześć tygodni dzieliło ją od wojny, która przez trzy lata stała tuż obok jej rodzinnego domu.
Dokumenty z filmu
To są prawdziwe skany z archiwów, które widać w filmie. Pod każdym jest sygnatura, więc każdy może sam sprawdzić źródło.
Co mówi lektor
W czerwcu 1914 roku pożegnała rodzinę.
Do domu już nigdy nie wróciła.
Zofia Łukaszewicz, 25 lat, z zaścianka Żukiszki na Wileńszczyźnie.
W Hamburgu wsiada na Imperatora, jeden z największych statków świata.
Płynie do Nowego Jorku.
Sześć tygodni później wybucha wojna.
Droga do domu się zamyka.
W Ameryce podaje, że ma 21 lat. Naprawdę ma 26.
Na nagrobku rok 1892.
W gazecie 1893.
Ale dzień urodzin zawsze ten sam: 10 maja.
W księdze chrztów stoi 28 kwietnia.
Carska Rosja liczyła wtedy dni według starego kalendarza, spóźnionego o 12 dni.
Po przeliczeniu to właśnie 10 maja.
Rok mogła zmienić.
Dzień z domu zabrała ze sobą na zawsze.
A ktoś z twojej rodziny wyjechał i już nie wrócił?
Napisz w komentarzu, dokąd.
Ex Archivis.
Sprawdzamy, skąd pochodzi twoja rodzina.
Źródła
- Księga chrztów parafii Sorokpol, 1889, akt 27 (LVIA 772/1/12)
- Lista pasażerów statku Imperator, Hamburg, 17 czerwca 1914 (Staatsarchiv Hamburg)
- Akt ślubu, Portland, Maine, 23 października 1915
- Nagrobek, cmentarz Calvary, South Portland
- Portland Press Herald, 1 lutego 1959
Sceny oznaczone napisem „Inscenizacja” są rekonstrukcją. Dokumenty są prawdziwe.
Ten film w mediach społecznościowych
Chcesz sprawdzić swoją rodzinę?
Napisz, skąd pochodzili Twoi przodkowie. Odpowiemy, do którego roku sięgają źródła tej okolicy.