Zostawił córkę Zofię. Miała dziesięć tygodni. Zułów 1866
Luty 1866, wieś Zułów pod Wilnem. Zwolnionemu z wojska żołnierzowi Janowi i jego żonie Konstancji rodzi się córka Zofia. Dziesięć tygodni później Jan umiera na gruźlicę. W akcie zgonu ksiądz zapisał o dziecku jedno zdanie: zostawił córkę Zofię.
Tło historyczne
Ksiądz nazwał Jana „отставной солдат”, czyli żołnierzem zwolnionym ze służby. Rekrut szedł wtedy do carskiego wojska na wiele lat. W 1834 roku służbę ustalono na 20 lat w szeregu i 5 lat w rezerwie. W 1855 roku skrócono ją do 12 lat i 3 lat w rezerwie.
Jan zmarł na „чахотку”, po polsku na suchoty, czyli gruźlicę płuc. W Anglii w 1815 roku co czwarty zgon przypisywano suchotom. Bakterię, która je wywołuje, Robert Koch opisał dopiero w 1882 roku. Skuteczny lek, streptomycyna, pojawił się w 1946 roku.
Zofię ochrzcił ks. Tomasz Woliński. Dwa miesiące później ten sam ksiądz pochował jej ojca na cmentarzu parafialnym. Konstancja została sama z niemowlęciem. Co było z nimi dalej, księgi, które przeczytaliśmy, nie mówią.
Dokumenty z filmu
To są prawdziwe skany z archiwów, które widać w filmie. Pod każdym jest sygnatura, więc każdy może sam sprawdzić źródło.
Akt Jana to wiersz z numerem 11. Ma trzy rubryki: śmierć, rodzina i służba wojskowa oraz pogrzeb. Jednego słowa w drugiej rubryce nie odczytaliśmy pewnie, w jego miejscu stoi […].
Tekst oryginalny (rosyjski): 11. 26. 42. 1866 года Апреля 26 дня въ деревни Зуловѣ Скончался Отставной Солдатъ Янъ Якубовъ Сынъ Виткевичъ отъ чахотки былъ приобщенъ Свят. Таинъ. Оставшейся вдовою Констанцій урожденной Лазовской мужъ […] служившій въ Астраханскомъ Гренадерскомъ полку рядовымъ и имѣвшій отъ роду 42 лѣтъ Сорокпольскій Прихожанинъ оставилъ дочь Зофію. Тѣло Его Кс: Томашъ Волинскій 28 Апреля сего Года на Приходскомъ Кладбищѣ похоронилъ.
Po polsku: Akt 11. Dzień śmierci 26, wiek 42 lata. Roku 1866, dnia 26 kwietnia, we wsi Zułów zmarł na gruźlicę zwolniony z wojska żołnierz Jan, syn Jakuba, Witkiewicz, zaopatrzony świętymi sakramentami. Mąż pozostałej we wdowieństwie Konstancji z domu Łazowskiej […], służył jako szeregowy w Astrachańskim Pułku Grenadierów, w wieku 42 lat, parafianin sorokpolski. Zostawił córkę Zofię. Jego ciało ksiądz Tomasz Woliński pochował na cmentarzu parafialnym 28 kwietnia tego roku.
Akt Zofii zaczyna się na poprzedniej stronicy księgi. Tu, w górnym wierszu obu stronic, jest jego koniec: imię dziecka, ksiądz oraz dzień i miejsce urodzenia.
Tekst oryginalny (rosyjski): […] по Имени Зофія Кс: Томашемъ Волинскимъ съ Совершеніемъ всѣхъ обрядовъ Таинства. […] Февраля 10 дня въ Зуловѣ Сорокпольскаго Прихода.
Po polsku: […] imieniem Zofia, przez księdza Tomasza Wolińskiego, z dopełnieniem wszystkich obrzędów sakramentu. […] 10 lutego we wsi Zułów w parafii Sorokpol.
Akt Józefa Piłsudskiego to górny wiersz wycinka. W rubrykach po lewej: urodzony 23 listopada, ochrzczony 3 grudnia.
Tekst oryginalny (rosyjski): Тысяча восемь сотъ шестьдесятъ Седьмого года Декабря третьяго дня въ Костелѣ Римско-Католическомъ Сорокполь Окрещенъ младенецъ по Именамъ Іозефъ Клеменсъ Ксендзомъ Томашемъ Волинскимъ Настоятелемъ тогожъ Костела съ Совершеніемъ всѣхъ обрядовъ таинства. Благородныхъ Іозефа и Маріи урожденной Биллевичевной Пилсудскихъ Законныхъ Супруговъ Сынъ, родившійся сего Года Ноября 23 дня въ Мызѣ Зуловѣ Прихода Сорокполя. Воспріемниками были Благородные: Іозефъ Марциновскій съ Констанціею Рогальскою.
Po polsku: Roku tysiąc osiemset sześćdziesiątego siódmego, dnia trzeciego grudnia, w kościele rzymskokatolickim w Sorokpolu ksiądz Tomasz Woliński, proboszcz tego kościoła, ochrzcił niemowlę imionami Józef Klemens z dopełnieniem wszystkich obrzędów sakramentu. Syn szlachetnie urodzonych Józefa i Marii z domu Billewicz, prawych małżonków Piłsudskich, urodzony tego roku 23 listopada we dworze Zułów w parafii Sorokpol. Rodzicami chrzestnymi byli szlachetnie urodzeni Józef Marcinowski z Konstancją Rogalską.
Co mówi lektor
Miała dziesięć tygodni,
gdy umarł jej ojciec.
Znaleźliśmy to w starych księgach, szukając naszych przodków.
W akcie zgonu
ksiądz zapisał jedno zdanie o dziecku:
zostawił córkę Zofię.
Jej ojciec,
Jan,
był szeregowym w pułku grenadierów carskiej armii.
Zwolniony z wojska,
mieszkał we wsi Zułów pod Wilnem.
Luty 1866 roku.
Janowi i jego żonie Konstancji
rodzi się córka.
Dwa miesiące później
Jan
umiera na gruźlicę.
Ma czterdzieści dwa lata.
Pochował go ten sam ksiądz, który ochrzcił Zofię.
Półtora roku później
ochrzcił w tej parafii
Józefa Piłsudskiego.
Żołnierz Jan
nazywał się Witkiewicz,
jak rodzina naszej praprababci Rozalii z tej wsi.
Czy byli krewnymi,
nie wiemy.
O Zofii
wiemy tylko tyle, ile mówią te dwa akty.
W listopadzie zapalamy znicze na grobach bliskich.
Na czyim grobie
zapalasz znicz?
Napisz w komentarzu.
Ex Archivis.
Sprawdzamy, skąd pochodzi twoja rodzina.
Źródła
- Księga chrztów parafii Sorokpol, 1866, akt 5 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 604/37/88)
- Księga zgonów parafii Sorokpol, 1866, akt 11 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 604/37/88)
- Księga chrztów parafii Sorokpol, 1867, akt 53 (Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, 772/1/8)
Sceny oznaczone napisem „Inscenizacja” są rekonstrukcją. Dokumenty są prawdziwe.
Ten film w mediach społecznościowych
Chcesz sprawdzić swoją rodzinę?
Napisz, skąd pochodzili Twoi przodkowie. Odpowiemy, do którego roku sięgają źródła tej okolicy.