Miejsca
Obie strony rodziny pochodzą z dwóch przeciwległych krańców dawnej Polski. Przodkowie Romualda żyli na Wileńszczyźnie, a przodkowie Marioli na Kaszubach. Dzieje obu krain opisują osobne rozdziały na początku każdej części kroniki. Tutaj są mapy i wykaz wszystkich miejscowości.
Wileńszczyzna: strony rodziny Romualda
Prawie cała historia rodziny Romualda rozegrała się na niewielkim obszarze na północny wschód od Wilna, między Podbrodziem, Święcianami i Komajami. Dziś granica Litwy i Białorusi dzieli te strony na dwie części. Numery na mapie odpowiadają numerom w tabeli.
| Nr | Miejsce | Co się tu wydarzyło |
|---|---|---|
| 1 | Ockowicze | Wieś, w której mieszkała rodzina Łukaszewicz, dom Stefana i Rozalii. Tu w 1925 r. urodził się Antoni, ojciec Romualda. Wieś leży dziś na Białorusi. |
| 2 | Kruki | Wieś Gaulów. Tu urodzili się Józef (1816), jego syn Antoni (1854) i córka Antoniego Zofia (1894), babka Romualda. |
| 3 | Olechniszki | Wieś Błaszkiewiczów. Stąd pochodziła Urszula, żona Antoniego Gaula i prababka Romualda. |
| 4 | Komaje | Kościół parafialny Gaulów. Tu ochrzczono Józefa (1816), Antoniego (1854) i Zofię Gaul (1894), tu w 1880 r. ślub wzięli Antoni Gaul i Urszula Błaszkiewicz, a w 1919 r. Jan Łukaszewicz i Zofia Gaul, dziadkowie Romualda. |
| 5 | Żukiszki | Zaścianek, w którym mieszkali Stefan i Rozalia Łukaszewicz. Tu w latach 1882-1893 rodziły się ich dzieci, w tym Jan (1893), dziadek Romualda. |
| 6 | Zułów | Majątek Piłsudskich. We wsi urodziła się Rozalia Witkiewicz (1857), prababka Romualda, a we dworze Zofia Walentynowicz (1863), babka Aliny. Antoni Markowicz, brat dziadka Aliny Bolesława, miał w 1862 r. za chrzestnych właścicieli Zułowa. Byli to Antoni Billewicz (ziemianin z powiatu święciańskiego i urzędnik carski) oraz jego córka Maria, która rok później wyszła za Józefa Piłsudskiego. Jej syn Józef został Marszałkiem. |
| 7 | Powiewiórka (Sorokpol) | Kościół parafialny rodziny. Tu ochrzczono Rozalię Witkiewicz (1857), tu w 1881 r. ślub wzięli Stefan Łukaszewicz i Rozalia, tu chrzczono ich dzieci, w tym Jana (1893), a po wojnie pięcioro dzieci Antoniego i Aliny: Romualda (1956) i . W tym samym kościele w 1867 r. ochrzczono Józefa Piłsudskiego. |
| 8 | Kocielniki | Dom Antoniego i Aliny w latach 1949-1954. Tu urodzili się . Rodzina, która była tu w czerwcu 2026 r., znalazła po domu już tylko stare śliwy. |
| 9 | Guże | Wieś nad Merą, w której w 1956 r. urodził się Romuald, a . Stąd rodzina wyjechała w listopadzie 1958 r. do Polski. Z około czterdziestu chat pozostały dziś cztery zamieszkane. |
| 10 | Podworniki | Folwark, w którym w 1915 r. zmarła Maria z Dołmatów Walentynowiczowa, prababka Aliny. |
| 11 | Mirańce | Zaścianek, w którym w latach 1816-1827 mieszkał Stanisław Markowicz z Agatą Trabuć. |
| 12 | Obkorty | Zaścianek, w którym od 1862 r. mieszkali Tadeusz i Urszula, a potem Dominik i Leokadia. Tu w 1930 r. urodziła się Alina, matka Romualda. Po pożarze domu Dominik i Leokadia zamieszkali u niej. |
| 13 | Popieliszki | Zaścianek Macieja Puciaty i Teresy z Nielipowiczów, rodziców Urszuli Markowiczowej. Oboje tu zmarli (1856 i 1862). Tu w 1854 r. urodziła się Salomea, siostra Bolesława. |
| 14 | Święciany | Miasto powiatowe i kościół Markowiczów. Tu ślub wzięli Stanisław i Agata (1807), Tadeusz i Urszula (1840) oraz Bolesław i Zofia (1884), tu chrzczono dzieci Tadeusza, w tym Salomeę (1854) i Helenę (1856) i tu w 1897 r. ochrzczono Dominika, ojca Aliny. |
| 15 | Strunojcie | Kościół parafialny Misiunów z zaścianka Tartak, skąd pochodziła Anna Misiun. Tu w 1837 r. wyszła za Kazimierza Witkiewicza. Ich córką była Rozalia, prababka Romualda. |
| 16 | Trabucie | Wieś, która nosi nazwisko Trabuciów. W XVIII wieku Trabuciowie już w niej nie mieszkali. |
| 17 | Mielegiany | Kościół parafialny Cybulskich, Narkielunów, Bojaruńców i Filipowiczów. Tu ochrzczono Piotra Cybulskiego (1830), Krystynę Narkielun (1831), Stanisława Cybulskiego (1859) i Leokadię (1900), tu ślub wzięli Franciszek Bojaruniec i Marianna Filipowicz (1853), Piotr Cybulski i Krystyna (1855), Stanisław Cybulski i Aniela Bojaruniec (1887), a w 1924 r. Dominik Markowicz i Leokadia Cybulska. Najstarsze śluby tej linii zawarli tu Mateusz Filipowicz i Krystyna z Girdziuszów (1802), Jan Mialisz i Krystyna Suboczówna (1808) oraz Andrzej Bojaruniec i Ewa Bardzian (1817). |
| 18 | Lejpuszki | Zaścianek Cybulskich. Tu urodzili się Piotr (1830), jego syn Stanisław (1859) i córka Stanisława Leokadia (1900), babka Romualda. |
| 19 | Malkowszczyzna | Wieś Tomasza i Doroty Cybulskich, rodziców Piotra. |
| 20 | Dubiszki | Wieś Bojaruńców co najmniej od 1795 r. Mieszkali tu Maciej, jego syn Michał, wnuk Andrzej z Ewą, ich syn Franciszek i jego córka Aniela, prababka Romualda. |
| 21 | Kiemieliszki | Kościół, w którym w 1830 r. ochrzczono Teklę Czepułkowską, a w 1848 r. ślub wzięli Jakub Łukaszewicz i Tekla, prapradziadkowie Romualda. |
| 22 | Zabieliszki | Wieś Czepułkowskich. Jan z żoną Krystyną mieszkał tu już w 1795 r., a ich syn Wincenty ożenił się z Marianną Kaczanowską. W 1830 r. urodziła się tu Tekla, córka Wincentego i praprababka Romualda. |
| 23 | Andrulańce | Wieś, w której mieszkali Stanisław i Agata Markowiczowie i gdzie w 1814 r. urodził się ich syn Tadeusz. |
| 24 | Janiszki | Kościół, w którym w 1814 r. ochrzczono Tadeusza Markowicza. |
| 25 | Podbrodzie | Miasto, w którym 7 lutego 1949 r. ślub wzięli Antoni Łukaszewicz i Alina Markowicz, rodzice Romualda. |
| 26 | Postawy | Dzisiejsze miasto powiatowe (Białoruś). Tutejszy urząd stanu cywilnego wydał w 1958 r. odpis aktu urodzenia, w którym zapisany jest Antoni Łukaszewicz, urodzony w 1925 r. |
| 27 | Hoduciszki | Miasteczko z sądem grodzkim. W latach 1927-1929 toczyły się przed nim sprawy o ziemię, w których występują Rozalia Łukaszewicz i jej syn Jan. To prawdopodobnie żona Stefana oraz ich syn Jan, dziadek Romualda. Jest to hipoteza, bo znamy tylko tytuły tych spraw z inwentarza archiwum, a samych akt nikt z rodziny jeszcze nie czytał. |
| 28 | Łyntupy | Miasteczko z parafią sąsiadującą z Komajami. W jej okolicy leżały kolejne zaścianki o nazwie Łukaszewszczyzna, które nie były gniazdem naszej rodziny. |
| 29 | Żukojnie | Wieś Wojciechowiczów w majątku Stracza, skąd pochodziła Katarzyna, której mężem był Jan Łukaszewicz. Od ok. 1805 r. mieszkał tu też jego ojciec Kazimierz. Śnieciemięta, rodzinna wieś Kazimierza, leżą 18 km na południowy wschód, poza mapą. |
| 30 | Dworciszki | Wieś Antoniego Trabucia i Marianny z Daukszów. Spis z 1795 r. zapisał tu ich córkę Agatę, lat 14, późniejszą żonę Stanisława Markowicza. |
| 31 | Korkożyszki | Kościół parafialny Trabuciów, którzy w tej parafii gospodarowali na dzierżawionych zaściankach. W księdze tego kościoła zapisano zgon Agaty (1830). |
| 32 | Lipowo | Zaścianek, w którym 5 maja 1830 r. zmarła Agata z Trabuciów, wdowa po Stanisławie Markowiczu. Trzy lata wcześniej zmarła tu jej siostra Ewa. |
| 33 | Trabucie | Wieś, która nosi nazwisko Trabuciów. W XVIII wieku Trabuciowie już w niej nie mieszkali. |
| 34 | Trabuciszki | Wieś koło Łyntup, trzecie miejsce na mapie nazwane od Trabuciów. |
Kaszuby: strony rodziny Marioli
Przodkowie Marioli od co najmniej dwustu pięćdziesięciu lat mieszkali w kilkunastu wsiach wokół Kartuz, na zachód od Gdańska. Numery na mapie odpowiadają numerom w tabeli.
| Nr | Miejsce | Co się tu wydarzyło |
|---|---|---|
| 1 | Mirachowo | Wieś Bobkowskich od 1779 r. Tu urodzili się Paweł (1779), Aleksander (1858) i Władysław (1901), dziadek Marioli. Tu zmarła Franciszka Kamińska (1853), a także Józef (1889) i Ewa z Konklów (1914), oboje na dożywociu u syna Aleksandra. |
| 2 | Borzestowo | Wieś Mathiasa i Marianny Bloków, których dzieci rodziły się tu w latach 1784-1799. Tu urodziła się też Julianna Block, żona Jana Grondy. |
| 3 | Huta Borzestowska | Wieś Kamińskich. Stąd pochodziła Franciszka, która w 1811 r. wyszła za Pawła Bobkowskiego. W 1824 r. urodził się tu Jan Rompa, dziadek Augustyna. |
| 4 | Chmielno | Kościół parafialny Borzestowa. Tu ślub wzięli Paweł Bobkowski i Franciszka Kamińska (1811), Józef Block i Agnieszka Kąkol (1811) oraz Jan Gronda i Julianna Block (1849). W 1804 r. pobrali się tu Franciszek Rompa i Katarzyna Kreft, rodzice Jana Rompy. |
| 5 | Sianowo | Kościół parafialny Mirachowa. Tu w 1779 r. ochrzczono Pawła Bobkowskiego, a w latach 1823-1835 jego dzieci. |
| 6 | Garcz | Wieś Magdaleny Stankowskiej, która w 1827 r. wyszła za Konkla. |
| 7 | Kistowo | Wieś Grondów. Stąd pochodził Jan Gronda, ojciec Łucji. |
| 8 | Kamienica Szlachecka | Pruski urząd stanu cywilnego. Tu w 1891 r. ślub wzięli Aleksander Bobkowski i Łucja Gronda, pradziadkowie Marioli. |
| 9 | Kosowo | Wieś Kreftów i Drawsów. Tu urodzili się Józef Kreft (1863) i jego córka Helena (1897), babka Marioli. Tu zmarli Jan Draws (1888), Julianna z Cyrockich (1895), Józef Kreft (1897) i jego matka Franciszka (1915). |
| 10 | Kielno | Kościół, w którym w 1865 r. ochrzczono Zuzannę Draws, prababkę Marioli. |
| 11 | Pomieczyno | Wieś Rompów. Urodzili się tu Franciszek Rompa (1850), jego siostra Marcjanna (około 1855) oraz syn Franciszka Augustyn, dziadek Marioli (1895). Tu urodziła się też Helena Bach (1907), późniejsza żona Władysława Bobkowskiego i babka Marioli. W 1905 r. zmarła tu Antonina z Meyerów, żona Franciszka. Stąd pochodziła też Franciszka z Uzdrowskich, żona Franciszka Bacha. |
| 12 | Szemud | Parafia i urząd stanu cywilnego (Schönwalde). Pod koniec życia Jan Rompa i Józefa z Potrykusów mieszkali na wybudowaniu pod Szemudem. Tu w 1875 r. ich córka Marcjanna wzięła ślub z Teofilem Derronem, a rok później zmarła Józefa. |
| 13 | Łebno | Wieś, w której w 1918 r. zmarła jako wdowa Franciszka z Uzdrowskich, praprababka Marioli. |
| 14 | Jeleńska Huta | Wieś Potrykusów. Około 1810 r. urodziła się tu Józefa, córka Marcina i Ewy, późniejsza żona Jana Rompy. |
| 15 | Otalżyno | Wieś Bachów. Tu w 1869 r. urodził się Jan Bach, syn rybaka Franciszka. Tu w 1917 r. zmarł Franciszek, a w 1950 r. Jan i jego córka Helena, w odstępie dwóch miesięcy. |
| 16 | Przodkowo | Kościół i urząd stanu cywilnego, w których ślub brało sześć pokoleń rodziny: Jan Draws i Julianna Cyrocka (1855), Franciszek Bach i Franciszka Uzdrowska (1861), Franciszek Rompa i Antonina Meyer (1873), Józef Kreft i Zuzanna Draws (1891), Augustyn Rompa i Helena Kreft (1919), Alojzy Bobkowski i Teresa Rompa (około 1956) oraz 27 marca 1978 r. Romuald Łukaszewicz i Mariola Bobkowska. Tu też w 1897 r. ochrzczono Helenę Kreft. |
| 17 | Czeczewo | Wieś, w której około 1834 r. urodził się Franciszek Bach. W 1861 r. ożenił się z Franciszką Uzdrowską. |
| 18 | Stare Grzybno | Wieś Jana Hirscha i Anny z Dampsów. Tu w ostatnim dniu 1879 r. urodziła się ich córka Franciszka, prababka Marioli, a w 1910 r. zmarł tu Jan. |
| 19 | Smołdzino | Wieś Hirschów. Tu w 1845 r. urodził się Jan Hirsch, a około 1836 r. jego żona Anna Damps. |
| 20 | Trzy Rzeki | Wieś Jana Meyera. Tu w 1854 r. urodziła się Antonina, żona Franciszka Rompy. |
| 21 | Kartuzy | Miasto powiatowe. W tutejszym urzędzie stanu cywilnego w 1897 r. ślub wzięli Jan Bach i Franciszka Hirsch. |
| 22 | Gdańsk-Kokoszki | Dzielnica Gdańska, w której zmarli Alojzy i Teresa Bobkowscy, rodzice Marioli. |
| 23 | Stężyca | Kościół, w którym w 1782 r. ślub wzięli Mathias Blok i Marianna Karcz. Akt nie podaje wsi, więc nie jest pewne, że to nasi przodkowie. |
Słowniczek
| Słowo | Co znaczy |
|---|---|
| zaścianek | mała osada, zwykle kilka domów drobnej szlachty, stojących osobno od wsi |
| folwark | gospodarstwo należące do dworu |
| majątek, dobra | ziemia jednego właściciela: dwór i wsie jego poddanych |
| parafia | okręg jednego kościoła. W jego księgach zapisywano chrzty, śluby i pogrzeby |
| metryka | wpis w księdze kościelnej o chrzcie, ślubie albo pogrzebie |
| urodzony | w dawnych polskich aktach: szlachcic. Po rosyjsku „дворянинъ” albo „благородный”, po łacinie „nobilis” albo skrót „G.D.” |
| pracowity | w dawnych aktach: chłop. Po łacinie „laboriosus” |
| poddany | chłop przypisany do majątku, który nie mógł go opuścić bez zgody pana. W Rosji poddaństwo zniesiono w 1861 r. |
| wolni ludzie | ludzie, którzy nie byli poddanymi żadnego dworu i mogli zmieniać miejsce zamieszkania |
| wywód | dokument, w którym rodzina dowodziła przed urzędem szlacheckiego pochodzenia |
| spis ludności | urzędowy spis wszystkich mieszkańców, robiony w Rosji co kilkanaście lat. Pierwszy na Wileńszczyźnie odbył się w 1795 r. |
| spis parafian | lista wszystkich mieszkańców parafii, dom po domu, spisana przez księdza |
| dziesięcina | dawna rosyjska miara ziemi, trochę więcej niż hektar |
| kmotrowie | rodzice chrzestni |
| krup | duszące zapalenie krtani u dzieci, zwykle przy błonicy |
| Standesamt | pruski urząd stanu cywilnego, działający na Kaszubach od 1874 r. |
| gbur | na Kaszubach: zamożny gospodarz z własną ziemią |
| Rentenbauer | w pruskich aktach: gospodarz, który spłacał swoje gospodarstwo państwu w rocznych ratach, zwanych rentą |
Autorzy zdjęć i rysunków
Dokumenty z ksiąg kościelnych i urzędowych pochodzą ze zbiorów Litewskiego Państwowego Archiwum Historycznego w Wilnie, Narodowej Biblioteki Białorusi, polskich archiwów państwowych i diecezjalnych oraz z serwisu FamilySearch. Fotografie rodzinne i dokumenty domowe pochodzą ze zbiorów rodziny.
Zdjęcia miejsc pochodzą z Wikimedia Commons i są użyte na wolnych licencjach:
- Powiewiórka (kościół, wnętrze, tablica) i rzeka Mera w Zułowie: fot. Vilensija, licencja CC BY-SA 3.0.
- Zułów (fundamenty dworu, kamień pamiątkowy): fot. Zala, licencja CC BY-SA 4.0.
- Podbrodzie, dworzec kolejowy: autor nieznany, domena publiczna.
- Wilno, kościół św. Rafała: fot. Józef Czechowicz, domena publiczna. Mejszagoła, kościół w 1916 r.: autor nieznany, domena publiczna.
- Janiszki: fot. Julius. Korkożyszki: fot. Juste. Giedrojcie: fot. Iulius. Michaliszki: fot. Paval Hadzinski. Wszystkie na licencji CC BY-SA 3.0.
- Portret Michała Römera: Jan Rustem, 1820 r., domena publiczna.
- Komaje, kościół: fot. Futureal, licencja CC BY-SA 3.0. Strunojcie i Mielegiany, kościoły: fot. Juste, licencja CC BY-SA 3.0.
- Wilno, kościół św. Jana: fot. Jan Mehlich, licencja CC BY-SA 3.0. Wilno, ratusz: fot. Augustas Didžgalvis, licencja CC BY-SA 4.0.
- Onikszty: fot. Hugo.arg. Raków: fot. Wikipek. Przodkowo, kościół: fot. Ulrich Jahr. Wszystkie w domenie publicznej.
- Kartuzy, dawny kościół kartuzów: fot. Panek, licencja CC BY-SA 4.0. Kielno, kościół: fot. Maciej Nux, licencja CC BY-SA 4.0.
- Mirachowo, dwór: fot. Gdaniec, licencja CC BY-SA 3.0. Sianowo, kościół: fot. Gdaniec, licencja CC BY 3.0.
- Mirsk: fot. Pankrzysztoff, licencja CC BY-SA 3.0 PL. Wołów, ratusz: fot. Mzopw, licencja CC BY-SA 3.0.
- Dawne fotografie i pocztówki (Komaje 1916, Świr i Kiemieliszki około 1900, Święciany 1916, Podbrzezie około 1930, Kartuzy około 1900, Montevideo 1928, Zułów 1919): autorzy nieznani albo wymienieni w podpisach, domena publiczna.
Portrety i dawne ryciny pochodzą z Wikimedia Commons i są w domenie publicznej. Autorów i czas powstania podają podpisy pod ilustracjami. Fotografia Napoleona Cybulskiego pochodzi z archiwum Ilustrowanego Kuriera Codziennego (Narodowe Archiwum Cyfrowe) i jest użyta na licencji CC BY-SA 4.0.
Pozostałe zdjęcia:
- Ratusz w Iławie na początku lat osiemdziesiątych: autor nieznany, Iławska Kronika Cyfrowa, zbiory Miejskiej Biblioteki Publicznej w Iławie.
- Rozbity autobus na miejscu katastrofy w Gdańsku-Kokoszkach (1994): fot. Bogusław Nieznalski, archiwum „Dziennika Bałtyckiego”, z artykułu dziennikbaltycki.pl na 24. rocznicę katastrofy (2018).
- Tablica w miejscu katastrofy w Gdańsku-Kokoszkach: fot. Przemysław Kozłowski / www.gdansk.pl, z artykułu „Ostatni kurs. Już 30 lat od katastrofy autobusu w Kokoszkach” (2024).
- Nagrobek rodziny Kalesnick w South Portland: fot. LB, serwis Find a Grave, wpis nr 160824764.
- Fotografia Zofii Kalesnick i świadectwo urodzenia jej syna z 1923 r.: udostępnił użytkownik jbburke2 w serwisie Ancestry.
Rysunki herbów: Tadeusz Gajl i Bastianow, Wikimedia Commons, licencje CC BY-SA 3.0 oraz CC BY 3.0. Herby Puciata i Dołmat narysowano według opisów z Księgi herbowej rodów polskich Juliusza Ostrowskiego (1898 i 1903).
Mapy narysowano na własnym podkładzie. Rzeźba terenu pochodzi z danych Copernicus EU-DEM i SRTM. Woda, granice i rzeki pochodzą z bazy © OpenStreetMap.
O tej kronice
Każda wiadomość w tej kronice ma swoje źródło. Przy każdej stoi wycinek dokumentu, tekst w języku oryginału, tłumaczenie na polski oraz sygnatura, czyli adres dokumentu w archiwum. Dzięki temu każdy może sam sprawdzić, skąd pochodzi dana wiadomość.
Okrągły znak u dołu każdej strony to pieczęć Ex Archivis, pod którą powstają takie kroniki i plansze. Na pieczęci stoją trzy wyrażenia po łacinie.
- Ex archivis znaczy „z archiwów”. Wszystko, co stoi w tej kronice, pochodzi z dokumentów przechowywanych w archiwach.
- Ad fontes znaczy „do źródeł”. Każdą wiadomość sprawdzamy w dokumencie z tamtych czasów, a nie w cudzym opisie.
- Scripta manent znaczy „to, co zapisane, zostaje”. To druga połowa starego powiedzenia: słowa ulatują, pismo zostaje. Dlatego księgi sprzed dwustu lat mówią do nas do dziś.