Witkiewiczowie i Misiunowie

To rodzina Rozalii z Witkiewiczów, żony Stefana Łukaszewicz i prababki Romualda. Witkiewiczowie byli chłopami z Zułowa, wsi przy dworze, w którym w 1867 roku urodził się Józef Piłsudski. Misiunowie, rodzina matki Rozalii, byli chłopami z zaścianka Tartak w sąsiedniej parafii Strunojcie.

Rozalia z Witkiewiczów (ur. 1857)

Rozalia przyszła na świat w Zułowie jako najmłodsze znane dziecko Kazimierza i Anny. Matka miała wtedy około czterdziestu lat, a najstarsza siostra Rozalii była od niej starsza o dziewiętnaście lat. Cztery dni po urodzeniu rodzice zawieźli ją do chrztu do kościoła w Sorokpolu, osiem kilometrów na zachód od Zułowa. Miejscowość z tym kościołem nazywa się dziś Powiewiórka.

Nazwisko panieńskie matki ksiądz zapisał po rosyjsku jako „Masiunowna”, a nazwisko męża chrzestnej jako „Masiun”. To rosyjski zapis nazwiska Misiun. Tak samo, z nazwiskiem Misiun, zapisano matkę Rozalii w akcie ślubu rodziców z 1837 roku, w akcie ślubu samej Rozalii z 1881 roku i w akcie zgonu matki z 1897 roku. Chrzestny nazywał się Jakub Żejmo, tak samo jak mąż Heleny, siostry ojca Rozalii. Chrzestną była Marcela, żona Jerzego Misiuna.

Rozalia miała niespełna pięć lat, gdy 15 maja 1862 roku zmarł na gorączkę jej ojciec. Akt zgonu wymienia troje dzieci, które po nim zostały: syna Ansgarego oraz córki Mariannę i Rozalię. Rozalię wychowywała więc owdowiała matka, która przeżyła męża o trzydzieści pięć lat i do śmierci mieszkała w Zułowie.

Dzieciństwo i młodość Rozalii przypadły na lata, w których w zułowskim dworze mieszkali Piłsudscy. Miała dziesięć lat, gdy urodził się tam Józef Piłsudski. Miała siedemnaście lat, gdy w 1874 roku dwór spłonął, a jego właściciele wyjechali. O Zułowie opowiada osobna część tego rozdziału.

18 października 1881 roku w kościele w Sorokpolu Rozalia wyszła za mąż. Jej mężem został Stefan Łukaszewicz, syn Jakuba i Tekli z Czepułkowskich, chłop z zaścianka Żukiszki. Żukiszki leżą półtora kilometra na wschód od Zułowa. Akt ślubu podaje, że pan młody miał 25 lat, a panna młoda 24 lata. Zapowiedzi ogłoszono w kościele trzy razy: 20 września, 27 września i 4 października. Ślubu udzielił ksiądz Józefowicz, a świadkami byli Józef Łukaszewicz i Adam Żejmo. Akt wymienia rodziców obojga młodych, a rodziców Rozalii zapisuje jako Kazimierza i Anielę z Misiunów. We wszystkich innych dokumentach matka ma na imię Anna. Akt ślubu pokazujemy w rozdziale o rodzinie Łukaszewicz.

Po ślubie Rozalia zamieszkała u męża w Żukiszkach. Tam w ciągu jedenastu lat urodziła siedmioro dzieci. Wszystkie ochrzczono w kościele w Sorokpolu.

Gdy Zofia brała w 1915 roku ślub w Ameryce, podała urzędnikowi imiona rodziców: Stefan i Rozalia z domu Witkiewicz. Ostatni dokument, który wymienia Rozalię jako żyjącą, to akt zgonu jej matki z marca 1897 roku. Rozalia miała wtedy 39 lat. W spisie parafian z 1909 roku rodziny Stefana i Rozalii w Żukiszkach już nie ma.

Inne Rozalie Witkiewiczówny

Witkiewiczów było w Zułowie i w sąsiednich wsiach bardzo wielu, a imię Rozalia nadawano często. W tych samych księgach są jeszcze trzy Rozalie Witkiewiczówny, które nie należą do naszej rodziny. Pierwsza urodziła się w Zułowie w 1819 roku jako córka Justyna i Agaty. Druga urodziła się w Zułowie 31 sierpnia 1856 roku, niespełna rok przed naszą Rozalią. Ojcem tej drugiej Rozalii był zwolniony ze służby żołnierz Antoni Witkiewicz, a matką Justyna. Trzecia urodziła się w 1863 roku we wsi Bałule jako córka innego Kazimierza Witkiewicza. Naszą Rozalię rozpoznajemy po imionach rodziców. Byli nimi Kazimierz i Anna z Misiunów. Rozpoznajemy ją także po dacie urodzenia 10 lipca 1857 roku.

Stefan Łukaszewicz, mąż Rozalii

Stefan urodził się 20 września 1855 roku w Żukiszkach jako syn Jakuba i Tekli z Czepułkowskich. Jego życie i jego przodków opisuje rozdział o rodzinie Łukaszewicz.

Kazimierz Witkiewicz (około 1810-1862)

Kazimierz urodził się w Wojtkunach, wsi należącej do majątku Zułów. Jego rodzina nie była wolna. Witkiewiczowie byli poddanymi, czyli chłopami przypisanymi do majątku, którzy pracowali na ziemi dziedzica i bez jego zgody nie mogli się wyprowadzić. Spis ludności z 1811 roku zapisał Kazimierza jako rocznego chłopca w domu stryja Jerzego, razem z ojcem Józefem i ośmioletnim bratem Stanisławem. Majątek należał wtedy do księcia Antoniego Giedrojcia. Następny spis, z 1816 roku, podaje, że Kazimierz ma sześć lat, a jego brat Stanisław zmarł w 1813 roku.

Około 1835 roku rodzina przeniosła się z Wojtkun do Zułowa. Mówią o tym dwa dokumenty. W zapisie rozmowy przedślubnej, którą ksiądz w Strunojciach przeprowadził z narzeczonymi w listopadzie 1837 roku, Kazimierz podał, że urodził się w Wojtkunach i że od dwóch lat mieszka w Zułowie. Akt ślubu jego siostry Heleny z 1843 roku podaje, że urodziła się w Wojtkunach i że od siedmiu lat mieszka w Zułowie. Dawne dokumenty zapisują nazwę wsi jako Woyckuny albo Woyszkuny. To te same Wojtkuny, w których w 1897 roku urodził się Dominik Markowicz, ojciec Aliny.

14 listopada 1837 roku Kazimierz ożenił się w kościele w Strunojciach z Anną Misiunówną. Według aktu pan młody miał 25 lat, a panna młoda 21 lat. Ślub odbył się w parafii panny młodej, szesnaście kilometrów na północny wschód od Zułowa. Tego samego dnia w tym samym kościele żenił się drugi kawaler z Zułowa, Stanisław Witkiewicz, syn Jakuba i Agaty. Słowo „pracowity”, którym ksiądz nazwał w akcie obie rodziny, oznaczało w tamtych księgach chłopa.

Młodzi zamieszkali w majątku zułowskim. Mieszkali raz w Lutowie, a raz w Zułowie. Są to dwie sąsiednie wsie tego samego majątku. Ich pierwsze dziecko, Anna, urodziło się we wrześniu 1838 roku w Lutowie. Spis parafian z 20 marca 1843 roku także zapisał ten dom w Lutowie. Mieszkali w nim Kazimierz Witkiewicz, który miał 32 lata, jego żona Anna, jego siostra Gertruda, która miała 18 lat, dwóch służących z rodziny Żejmów, mały Franciszek Kulewicz i dwunastoletnia służąca Julianna Żejmówna. Trzy dni przed spisem urodził się syn Ansgary, a akt chrztu Ansgarego podaje jako miejsce urodzenia wieś Zułów. Bliźniaczki Marianna i Petronela przyszły na świat w 1847 roku w Lutowie. Aniela w 1849 roku i Rozalia w 1857 roku urodziły się w Zułowie.

W akcie Ansgarego ksiądz zapisał nazwisko matki i chrzestnego jako Misiewicz. Chodzi o tych samych ludzi, których akt z 1838 roku nazywa Misiunami.

Przy chrzcie bliźniaczek w październiku 1847 roku ksiądz dopisał na marginesie słowo „bliźnięta”. Wśród chrzestnych byli Marcjanna i Franciszek Łukaszewicz. Witkiewiczowie z Zułowa i rodzina Łukaszewicz z pobliskich Żukiszek znali się więc na długo przed ślubem Rozalii i Stefana. Brat matki, Jerzy Misiun z Tartaku, był chrzestnym trojga dzieci Kazimierza i Anny: w 1838, 1843 i 1847 roku.

W styczniu 1855 roku przez Zułów przeszła szkarlatyna. W ciągu kilku tygodni zmarło we wsi kilkoro dzieci, a wśród nich 23 stycznia dziesięcioletni Józef, syn Kazimierza i Anny.

Kazimierz zmarł 15 maja 1862 roku w Zułowie. Ksiądz zapisał, że przyczyną śmierci była gorączka i że zmarły miał 56 lat. Księża podawali wiek zmarłych w przybliżeniu. Spisy ludności z lat 1811 i 1816 oraz akt ślubu wskazują, że Kazimierz miał w chwili śmierci około 51 lat. Pochowano go trzy dni później na cmentarzu parafialnym w Sorokpolu.

Ksiądz Tomasz Woliński, który pochował Kazimierza, pięć lat później ochrzcił w tym samym kościele Józefa Piłsudskiego.

Anna z Misiunów (zm. 1897)

Anna pochodziła z Tartaku, zaścianka w parafii Strunojcie. W zapisie rozmowy przedślubnej z 1837 roku podała, że urodziła się w Tartaku i mieszka tam od urodzenia. Po ślubie przeniosła się do męża i resztę życia, sześćdziesiąt lat, spędziła w majątku zułowskim.

W większości dokumentów ma na imię Anna. Tylko w akcie ślubu córki z 1881 roku ksiądz zapisał ją jako Anielę. Nazwisko panieńskie też zapisywano różnie: Misiunówna, po rosyjsku Masiunowna, a w dwóch aktach z 1843 i 1855 roku Misiewiczówna. Chodzi zawsze o tę samą kobietę, żonę Kazimierza z Zułowa.

Anna owdowiała w 1862 roku, gdy miała około 48 lat. Została z trojgiem dzieci, z których najmłodsza Rozalia miała niespełna pięć lat. Drugi raz za mąż nie wyszła. W styczniu 1863 roku, gdy Anna była wdową od ośmiu miesięcy, w Zułowie zebrał się pierwszy w powiecie święciańskim oddział powstania 1863 roku.

Anna zmarła 27 marca 1897 roku w Zułowie. Akt zgonu podaje, że miała 85 lat. Przy ślubie w 1837 roku zapisano jej 21 lat, więc w chwili śmierci miała raczej około 81 lat. Pochowali ją sami parafianie, bez księdza, na wiejskim cmentarzu w Zułowie. Akt wymienia dwoje żyjących dzieci: syna Ansgarego i córkę Rozalię. Podaje też imię jej ojca Mateusza oraz imię Józefa, ojca jej męża. Jeden dokument potwierdza więc trzy pokolenia rodziny.

Daty w aktach z tamtych lat podawano według kalendarza używanego w Rosji, który w XIX wieku był o dwanaście dni spóźniony wobec naszego. Według dzisiejszego kalendarza Anna zmarła 8 kwietnia 1897 roku.

Józef Witkiewicz i Anna z Żejmów

Józef jest dziadkiem Rozalii. Spis ludności z 1811 roku zapisał go w Wojtkunach, w pierwszym gospodarstwie wsi, wśród poddanych księcia Antoniego Giedrojcia. Gospodarzem był jego starszy brat Jerzy, który miał wtedy 52 lata. Józef miał wtedy 40 lat i dwóch synów: ośmioletniego Stanisława i rocznego Kazimierza. Tamte spisy wymieniały tylko mężczyzn, dlatego żony Józefa w nich nie ma. W spisie z 1816 roku bracia nadal gospodarują razem. Jerzy ma w nim 57 lat, Józef ma 45 lat, a przy Stanisławie urzędnik dopisał, że chłopiec zmarł w 1813 roku.

Spis ludności z 9 kwietnia 1834 roku pierwszy raz pokazuje ten dom razem z kobietami. Majątek Zułów należał już wtedy do Wiktora Michałowskiego. Jerzy nadal był gospodarzem, a Józef mieszkał przy nim z żoną Anną, której zapisano 56 lat. Syn Józefa, Kazimierz, miał 23 lata. Córki Józefa to siedemnastoletnia Rozalia, dwunastoletnia Helena i dziewięcioletnia Gertruda. Trzy lata później Kazimierz ożenił się z Anną Misiunówną.

Imię żony Józefa znamy z aktu ślubu Kazimierza z 1837 roku, a jej nazwisko panieńskie z dwóch innych dokumentów. Zapis rozmowy przedślubnej Kazimierza nazywa go synem „Józefa y Anny z Żeymow Witkiewiczow”. Akt ślubu Heleny z 17 stycznia 1843 roku nazywa ją córką „Józefa i Anny z Żejmow Witkiewiczow”. Żejmowie byli obok Witkiewiczów drugą wielką rodziną chłopską Zułowa. Helena też wyszła za mąż za Żejmę, dwudziestojednoletniego Jakuba. Na ślubie Heleny jej ojciec Józef był jednym ze świadków. Miał wtedy około 72 lat.

W Zułowie zmarła 14 września 1855 roku osiemdziesięciopięcioletnia wdowa Anna Witkiewiczowa, która zostawiła syna Kazimierza oraz córki Marcjannę, Helenę i Gertrudę. Przypuszczamy, że była to żona Józefa, babka Rozalii.

Starszy brat Józefa, Jerzy, dożył w Zułowie późnej starości. Zmarł 9 listopada 1848 roku, a ksiądz zapisał mu 90 lat. Ten wiek zgadza się ze spisami ludności z dokładnością do jednego roku.

Krzysztof Witkiewicz (urodzony około 1730-1740)

Krzysztof jest najstarszym przodkiem Rozalii, którego znamy z imienia. Był poddanym majątku zułowskiego i mieszkał w Wojtkunach. Jego imię podają dwa spisy ludności, z 1811 i 1816 roku, a jego samego zapisuje księga chrztów parafii Święciany. Spis z 1811 roku zapisał gospodarza pierwszego domu w Wojtkunach jako „Jerzy Krzysztofa syn Wietkiewicz”, a pod nim dopisał „Jenego Brat Józef”, czyli jego brat Józef. Skoro Jerzy i Józef byli braćmi, Krzysztof był ojcem obu. Jerzy urodził się około 1759 roku, więc sam Krzysztof przyszedł na świat najpóźniej około 1740 roku.

Księga chrztów parafii Święciany zapisuje w Wojtkunach w latach 1768-1772 dzieci Krzysztofa i jego żony Krystyny. Na planszy drzewa Krystyna stoi obok Krzysztofa ze znakiem zapytania, bo księga podaje tę rodzinę pod dwoma nazwiskami: do kwietnia 1770 roku pod nazwiskiem Jurgielanis, a potem pod nazwiskiem Witkiewicz.

Witkiewiczowie mieszkali w Zułowie już w latach dzieciństwa Krzysztofa. Najstarszy zapis o nich pochodzi z 13 stycznia 1743 roku. Tego dnia w kościele w Korkożyszkach Anna Witkiewiczówna z Zułowa wyszła za Gabriela Rynkiewicza, a świadkiem był Maciej Żejmo z Zułowa. W latach 1757-1770 w księgach tego kościoła zapisano około dwudziestu chrztów dzieci Witkiewiczów z Zułowa.

Mateusz Misiun i Marianna z Szutów

Mateusz i Marianna są dziadkami Rozalii ze strony matki. Mieszkali w Tartaku, zaścianku w parafii Strunojcie. Kościół w Strunojciach leży szesnaście kilometrów na północny wschód od Zułowa. Misiunowie byli chłopami. Ksiądz, który w 1821 roku chrzcił ich córkę Marcjannę, zapisał rodziców słowami „prostey kondycyi”, czyli stanu chłopskiego.

Mateusz i Marianna pobrali się 18 listopada 1806 roku. Księga ślubów kościoła w Strunojciach zapisała ich przy wsi Masliszki, z której pochodził Mateusz. Ślubu udzielił proboszcz Tadeusz Godlewski, a świadkami byli Jerzy Bołtrun i Józef Grybłowski. Tego samego dnia w tym kościele wzięło ślub pięć par.

Wpis chrztu Marcjanny jest ważny, bo podaje nazwisko panieńskie Marianny. Zapisano w nim rodziców jako „Mateusz Missiun, Maryanna Szutowna”, a chrzestnego jako „Maciey Szut”. Nazwisko Szut pada więc dwa razy: przy matce i przy chrzestnym, który był zapewne jej krewnym. To samo nazwisko powtarza akt ślubu ich syna Jerzego z 5 listopada 1834 roku oraz zapis rozmowy przedślubnej Anny z 1837 roku. Szutowie mieszkali w tej samej parafii, we wsi Szuty.

Syn Mateusza i Marianny, Jerzy, ożenił się w 1834 roku w Strunojciach z Franciszką Kocietówną i został w Tartaku. To Jerzy był świadkiem na ślubie siostry Anny w 1837 roku i chrzestnym trojga jej dzieci. Misiunowie mieszkali w Tartaku jeszcze w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku.

Mateusz zmarł przed 1847 rokiem. W maju tego roku Marianna Misiunowa występuje w księdze strunojckiej jako wdowa. Spis ludności z 1795 roku zapisał w tej samej parafii, we wsi Masliszki, siedemnastoletniego Mateusza Misiuna, syna nieżyjącego już Szymona Misiuna i Zofii. To nasz Mateusz. Potwierdzają to dwa późniejsze spisy ludności, z 1816 i 1834 roku, które nazywają go „Mateusz, syn Szymona” i podają, że przeniósł się do zaścianka ze wsi Masliszki. W 1834 roku Mateusz miał 56 lat, jego żona Marianna 46 lat, a w domu mieszkali syn Jerzy oraz córki Anna, Marcjanna i Ewa. Szymon i Zofia są więc pradziadkami Rozalii. Mateusz miał sześcioro rodzeństwa: Marcina, Mariannę, Macieja, Ewę, Jana i Krzysztofa.

Zułów: wieś, dwór i nasza rodzina

Zułów leży na Wileńszczyźnie, nad rzeką Merą, około trzynastu kilometrów na wschód od Podbrodzia i osiem kilometrów na wschód od Powiewiórki. Dziś jest to Litwa, a wieś nazywa się po litewsku Zalavas. W czasach Rozalii Zułów składał się z dwóch części. Pierwszą był dwór z zabudowaniami, w którym mieszkali właściciele majątku. Drugą była wieś, w której mieszkali chłopi pracujący na dworskiej ziemi. Do majątku należały też sąsiednie wsie, między innymi Lutów, Wojtkuny i Bałule.

Co łączy naszą rodzinę z Zułowem

Oto, co o związkach naszej rodziny z Zułowem mówią księgi i spisy.

• Witkiewiczowie mieszkali w Zułowie od pokoleń. Najstarszy zapis o nich pochodzi z 1743 roku. Przodkowie Rozalii byli poddanymi majątku co najmniej od czasów Krzysztofa, urodzonego około 1730-1740 roku.
• Rozalia urodziła się we wsi Zułów 10 lipca 1857 roku i mieszkała tam do ślubu w 1881 roku, a więc przez wszystkie lata, w których we dworze mieszkali Piłsudscy.
• Jej matka, Anna z Misiunów, mieszkała w Zułowie do śmierci w 1897 roku i jest pochowana na tamtejszym wiejskim cmentarzu.
• Zofia Walentynowiczówna, babka Aliny, urodziła się 7 sierpnia 1863 roku w samym dworze. W kwietniu 1871 roku jej rodzina mieszkała już w Wojtkunach. Opowiada o niej rozdział o Walentynowiczach.
• Billewiczowie byli chrzestnymi u Markowiczów. W 1862 roku Antoniego Markowicza, brata Bolesława Markowicza, pradziadka Romualda, trzymali do chrztu ziemianin Antoni Billewicz i panna Maria Billewicz. Byli to najpewniej właścicielka Zułowa i jej ojciec. Akt pokazujemy w rozdziale o Markowiczach.
• Piłsudscy byli chrzestnymi u Walentynowiczów dwa razy. W 1865 roku Józefa, brata Zofii Walentynowiczówny, trzymał do chrztu Józef Wincenty Piłsudski, ojciec Marszałka, razem ze swoją siostrą Julią. W 1877 roku Annę, najmłodszą siostrę Zofii, trzymał do chrztu ośmioletni Adam Piłsudski, młodszy brat Marszałka. Oba akty pokazujemy w rozdziale o Walentynowiczach.
• Józefa Piłsudskiego i dzieci Rozalii zapisano w tej samej księdze tej samej parafii. Akt chrztu Józefa Piłsudskiego znajduje się w księdze chrztów kościoła w Sorokpolu. W tym samym tomie tej księgi są akty chrztu dwojga najstarszych dzieci Rozalii, Stefana z 1882 roku i Judyty z 1883 roku.
• Naszą rodzinę chrzczono w tym samym kościele co Józefa Piłsudskiego. W kościele w Powiewiórce ochrzczono Rozalię, wszystkie jej dzieci, a w 1956 roku także Romualda.

W rodzinie jest pewne, że ktoś z naszych bawił się w dzieciństwie z małym Józefem Piłsudskim. Tę opowieść przekazała Miywln Dprpial, córka Aliny. Elzomtpe en ukudiuzuap ou iiemnn wpuun Oukulupl.

Kto mógł się bawić z małym Piłsudskim

Opowieść nie podaje imienia. Księgi kościelne pokazują jednak, kto z naszych był wtedy dzieckiem w Zułowie albo tuż obok. Józef Piłsudski urodził się w grudniu 1867 roku i mieszkał w Zułowie do pożaru dworu w 1874 roku, czyli do siódmego roku życia. W tych latach w kręgu dworu żyło czworo dzieci z naszej rodziny.

• Zofia Walentynowiczówna, babka Aliny. Urodziła się 7 sierpnia 1863 roku w samym dworze w Zułowie, była więc o cztery lata starsza od Józefa. Jej rodzice mieszkali potem w Bojaryszkach i w Wojtkunach, wsi, która według spisu z 1816 roku należała do majątku Zułów. Jej młodsza siostra Stefania urodziła się w 1868 roku i była prawie rówieśnicą Józefa.
• Józef Walentynowicz, brat Zofii. Urodził się 3 kwietnia 1865 roku w Zułowie, dwa i pół roku przed Józefem Piłsudskim. Do chrztu trzymali go ojciec Marszałka Józef Wincenty Piłsudski i jego siostra Julia, ciotka Marszałka.
• Antoni Markowicz, brat Bolesława. Urodził się 14 marca 1862 roku w Obkortach i był o pięć lat starszy od Józefa. Do chrztu trzymała go panna Maria Billewicz, najpewniej późniejsza matka Józefa Piłsudskiego. Antoni był więc najpewniej jej chrześniakiem.
• Rozalia z Witkiewiczów, babka Antoniego Łukaszewicz. Urodziła się 10 lipca 1857 roku we wsi Zułów i mieszkała tam aż do ślubu w 1881 roku. Była o dziesięć lat starsza od Józefa.

Opowieść przyszła do nas od strony Aliny, czyli z rodziny Markowiczów. Najlepiej pasuje do niej Zofia Walentynowiczówna. Zofia urodziła się we dworze, w 1884 roku wyszła za mąż za Bolesława Markowicza, a jej synem był Dominik, mąż Leokadii. Leokadia była więc synową Zofii. Drugim dzieckiem, do którego opowieść pasuje, jest Antoni Markowicz, szwagier Zofii.

Piłsudscy byli właścicielami majątku i szlachtą, a Witkiewiczowie chłopami ze wsi przy dworze. Łączyło ich sąsiedztwo dworu i wsi, a nie pokrewieństwo.

Kościół w Powiewiórce

Kościół parafialny dla Zułowa stoi w Powiewiórce. W dawnych księgach miejscowość i parafia nazywają się Sorokpol. Kościół jest drewniany. Wewnątrz wisi tablica przypominająca, że ochrzczono tu Józefa Piłsudskiego. Dla naszej rodziny jest to kościół, w którym przez ponad sto lat chrzczono dzieci i brano śluby: od Jakuba Łukaszewicz ochrzczonego w 1816 roku do Zrylmwwu, yotik Imzmotkz, iweopelnaedu l 6556 yznd.

Zułów: właściciele majątku i Piłsudscy

Kolejnych właścicieli Zułowa wymieniają spisy ludności. Spis z 1811 roku nazywa właścicielem księcia Antoniego Giedrojcia. Spis z lat 1821-1833 zapisał, że majątek Zułów należał dawniej do księcia Giedrojcia, a obecnie należy do dziedzica Joachima Michałowskiego. Spis parafian z 1843 roku wymienia we dworze Wiktora Michałowskiego, syna Joachima, który miał wtedy 36 lat.

Więcej mówią tablice informacyjne, które stoją dziś w Zułowie. Podają one, że w drugiej połowie XVIII wieku Zułów należał do Wojny-Jasienieckiego, potem do książąt Ogińskich, do książąt Giedrojciów, do Michałowskich, a wreszcie do Billewiczów. Według tablic 7 kwietnia 1856 roku właścicielką została Maria Billewiczówna, a majątek liczył wtedy 8000 dziesięcini ziemi i 151 chłopów płci męskiej. 22 kwietnia 1863 roku Maria wyszła w Teneniach na Żmudzi za mąż za Józefa Wincentego Piłsudskiego i wniosła mu Zułów w posagu. Odtąd majątek był własnością Piłsudskich.

Rozalia urodziła się więc w Zułowie piętnaście miesięcy po tym, jak majątek objęła Maria Billewiczówna, przyszła matka Marszałka.

Piłsudscy w Zułowie

Piłsudscy mieszkali we dworze w Zułowie od ślubu w 1863 roku. W księgach kościoła w Sorokpolu zapisano chrzty ich dzieci: Heleny w 1864 roku, Bronisława w 1866 roku, Józefa w 1867 roku, Adama w 1869 roku, Kazimierza w 1871 roku, Marii w 1874 roku i Jana w 1876 roku. Bronisław został później znanym badaczem ludu Ajnów na Sachalinie. Józef to przyszły Marszałek Polski. Urodził się we dworze 23 listopada 1867 roku według kalendarza używanego wtedy w Rosji, czyli 5 grudnia według naszego. Ksiądz Tomasz Woliński ochrzcił go 3 grudnia według kalendarza używanego wtedy w Rosji.

Dzieci z dworu i dzieci ze wsi chrzczono w tym samym kościele i zapisywano w tych samych księgach.

W 1874 roku dwór w Zułowie spłonął. Piłsudscy przenieśli się do Wilna i dworu już nie odbudowano. W 1937 roku w miejscu, gdzie stał dom, urządzono miejsce pamięci, a prezydent Ignacy Mościcki zasadził tam dąb. Tablice w Zułowie podają, że po 1939 roku ruiny folwarkui rozebrano na budynki kołchozu i że z dawnej siedziby dworskiej przetrwał tylko ten dąb.

Źródła

Wszystkie księgi i spisy wymienione niżej przechowuje Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie.

Trzy źródła pochodzą spoza tego archiwum. Są to spis parafian Sorokpola z 20 marca 1843 roku (odpis na stronie podbrodzie.info.pl), tablice informacyjne w Zułowie sfotografowane 4 sierpnia 2026 roku oraz artykuł J. Szulskiego o powstaniu 1863 roku w powiecie święciańskim, „Niepodległość i Pamięć” 2014.