Czepułkowscy i Kaczanowscy

Czepułkowscy byli chłopską rodziną z zaścianka Zabieliszki w parafii Kiemieliszki. Z tej rodziny pochodziła Tekla, która w 1848 roku wyszła za mąż. Jej mężem został Jakub Łukaszewicz, a jednym z ich synów był Stefan, pradziadek Romualda. Kaczanowscy to rodzina matki Tekli, Marianny.

Gdzie leżą Zabieliszki

Zabieliszki to mały zaścianek, czyli kilka gospodarstw stojących osobno, poza wsią. Leżą około dwunastu kilometrów na północny wschód od miasteczka Kiemieliszki, w którym stał kościół parafialny. Ziemia w Zabieliszkach należała do plebanii, to znaczy do gospodarstwa proboszcza z Kiemieliszek. Spis ludności z 1816 roku wymienia w zaścianku tylko trzy domy: dwa domy Czepułkowskich i jeden dom Jasiewiczów. Od Żukiszek, zaścianka rodziny Łukaszewicz, dzielą Zabieliszki niespełna trzy kilometry, choć oba zaścianki należały do różnych parafii.

Tekla z Czepułkowskich (1830-1888)

Tekla urodziła się 12 października 1830 roku wieczorem w Zabieliszkach. Tydzień później rodzice zawieźli ją do chrztu do kościoła w Kiemieliszkach. Ochrzcił ją ksiądz Mojżesz Przewycki, bernardyn. Do chrztu trzymali ją Adam Kumielski i Krystyna Wieliszkowa. Obok nich stanęła druga para, którą księga nazywa asystentami. Byli to Franciszek Czepułkowski, młodszy brat ojca Tekli, a z nim Elżbieta, żona Adama Kumielskiego.

W tym akcie są dwa słowa, które wracają w całym rozdziale. Słowem „pracowity” księża oznaczali chłopa. Słowem „urodzony” oznaczali szlachcica. Rodzice Tekli byli więc chłopami, a jej chrzestny był szlachcicem. Warto też spojrzeć na nazwisko. Ten sam ksiądz w jednym akcie zapisał je na dwa sposoby: Czepiełkowscy i Czepiałkowski. Inne księgi piszą Czepułkowscy, Czepałkowscy albo Czepółkowscy. To zawsze ta sama rodzina. W kronice używamy formy Czepułkowscy.

Tekla była najmłodszym znanym dzieckiem swoich rodziców. Gdy miała szesnaście lat, w odstępie dwóch miesięcy wzięło ślub dwoje jej rodzeństwa. Brat Adam ożenił się 17 listopada 1846 roku w Świranach, a siostra Anastazja wyszła za mąż 26 stycznia 1847 roku w Kiemieliszkach. Mężem Anastazji został Kazimierz Witkiewicz z parafii Sorokpol.

Ślub w Kiemieliszkach

21 listopada 1848 roku osiemnastoletnia Tekla wzięła ślub w tym samym kościele, w którym ją ochrzczono. Jej mężem został Jakub Łukaszewicz z zaścianka Żukiszki w sąsiedniej parafii Sorokpol, syn Jana i Katarzyny z Wojciechowiczów. Ślub odbył się w parafii panny młodej, jak to było wtedy w zwyczaju. Zapowiedzi ogłoszono dwa razy, 14 i 21 listopada, a od trzeciej zwolnił młodych dziekan świrski. Wśród świadków byli Kazimierz Witkiewicz i Adam Czepułkowski. Kazimierz Witkiewicz był szwagrem Tekli, mężem jej siostry Anastazji, a Adam Czepułkowski był jej bratem.

Akt podaje, że pan młody miał 28 lat. Z jego metryki chrztu wynika, że miał 32 lata, bo urodził się 22 lipca 1816 roku. Różnica bierze się stąd, że księża wpisywali wiek dorosłych na oko. Wiek Tekli podany w akcie ślubu zgadza się z jej metryką chrztu co do miesiąca.

Obie rodziny były ze sobą związane już wcześniej. Gdy w lipcu 1816 roku chrzczono w Sorokpolu małego Jakuba, do chrztu trzymał go Wincenty Czepułkowski z Zabieliszek. Spis ludności z czerwca 1816 roku wymienia w Zabieliszkach tylko jednego Wincentego Czepułkowskiego, późniejszego ojca Tekli. Chrzestny Jakuba został więc po trzydziestu dwóch latach jego teściem. Chrzestna, Helena Jasiewiczówna, nosiła nazwisko trzeciej rodziny z Zabieliszek.

Czterdzieści lat w Żukiszkach

Po ślubie Tekla przeniosła się do męża, do Żukiszek. Przeżyła tam czterdzieści lat i urodziła dziesięcioro dzieci. Najstarszy był Józef, a najmłodsza Marianna, która przyszła na świat, gdy matka miała prawie 44 lata. Jeden syn dostał imię Wincenty, takie jak dziadek ze strony matki, a jedna córka imię Tekla, takie jak matka. Wśród chrzestnych dzieci byli ludzie o nazwisku Czepułkowski. W 1850 roku najstarszego syna, Józefa, trzymali do chrztu Teofila Czepułkowska i Kazimierz Witkiewicz. W 1865 roku chrzestnym Jana był Izydor Czepułkowski, a w 1874 roku chrzestnym Marianny był Franciszek Czepułkowski. Wszystkie dzieci Tekli i Jakuba wymienia tabela w rozdziale o rodzinie Łukaszewicz.

W sierpniu 1867 roku Tekla straciła na ospę dwuletniego Jana. Dwa miesiące później urodziła Wincentego. 1 listopada 1876 roku zmarł na gorączkę jej mąż. Tekla miała wtedy 46 lat i ośmioro żyjących dzieci, z których najmłodsza Marianna miała dwa lata. Tekla była wdową prawie dwanaście lat. Doczekała ślubów czworga dzieci: Józefa, Kazimierza, Stefana i Marty.

Tekla zmarła 2 czerwca 1888 roku w Żukiszkach. Dwa dni później proboszcz ksiądz Hugo Godecki pochował ją na cmentarzu parafialnym. Zostawiła ośmioro dzieci, tych samych sześciu synów i dwie córki, których dwanaście lat wcześniej wymienił akt zgonu jej męża.

Ksiądz zapisał, że Tekla zmarła ze starości i miała 60 lat. Według metryki chrztu miała 57 lat.

Jakub Łukaszewicz, mąż Tekli

Mąż Tekli urodził się 22 lipca 1816 roku i zmarł 1 listopada 1876 roku w Żukiszkach. Jego życie i jego rodzinę opisuje rozdział o rodzinie Łukaszewicz.

Wincenty Czepułkowski (ur. około 1785) i Marianna z Kaczanowskich (ur. około 1790)

Wincenty całe życie spędził w Zabieliszkach. Spis ludności z 1795 roku zapisał go jako dziesięcioletniego chłopca w domu rodziców. Spis z 1816 roku zapisał go w tym samym domu jako żonatego mężczyznę w wieku 31 lat, z żoną Marianną, która miała 26 lat. Lata urodzenia obojga są wyliczone z wieku podanego w spisach.

Księga chrztów z Kiemieliszek wymienia siedmioro dzieci Wincentego i Marianny. Pierwsze przyszło na świat w grudniu 1809 roku, a ostatnie, Tekla, dwadzieścia jeden lat później. Do chrztu trzymali je sąsiad Antoni Jasiewicz oraz Elżbieta i Krystyna Kaczanowskie, które nosiły to samo nazwisko, co Marianna przed ślubem.

Brat Tekli, Adam, ożenił się 17 listopada 1846 roku w kościele w Świranach. Jego żoną została Wiktoria, wdowa po Andrzeju Łosiu, starsza od niego o dziesięć lat. Akt ślubu nazywa go synem Wincentego i Marianny „z Kaczanów” z zaścianka Zabieliszki i podaje, że miał 30 lat. Adam mógł być tym samym synem, którego księga chrztów zapisała w 1819 roku pod dwoma imionami, Tomasz Adam. Świadkiem na tym ślubie był Antoni Czepułkowski.

Mąż Anastazji, siostry Tekli, nazywał się Kazimierz Witkiewicz. Nosił więc to samo imię i nazwisko co ojciec Rozalii Witkiewiczówny, późniejszej synowej Tekli. Byli to jednak dwaj różni ludzie. Szwagier Tekli zmarł 17 czerwca 1897 roku jako dziewięćdziesięcioletni starzec.

Kaczanowscy

Nazwisko panieńskie Marianny zapisywano na dwa sposoby: w akcie chrztu Tekli „z Kaczanowskich”, a w akcie ślubu Adama „z Kaczanów”. Spisy ludności z 1795 i 1816 roku nie wymieniają w Zabieliszkach żadnych Kaczanowskich. Marianna pochodziła więc najpewniej z innej wsi. Ludzie o tym nazwisku żyli w sąsiednich parafiach, w Korkożyszkach i w Świranach. We wsi Zaciszki w parafii Korkożyszki mieszkał Jan Kaczanowski, człowiek z tego samego pokolenia co Marianna, który zmarł 14 stycznia 1845 roku i zostawił pięciu synów oraz córkę.

Jan Czepułkowski zwany Mala (ur. około 1765) i Krystyna

Jana i Krystynę znamy z dwóch spisów ludności, które dzieli dwadzieścia jeden lat. Pierwszy sporządzono 22 listopada 1795 roku, zaraz po tym, jak te ziemie zajęła Rosja. Według tego spisu Jan miał 30 lat, jego żona Krystyna także 30 lat, a dzieci mieli pięcioro. Razem z nimi mieszkał młodszy brat Jana, Adam, ze swoją osiemnastoletnią żoną Agatą.

Spis z 1795 roku umieszcza rodzinę wśród ludzi wolnych, czyli takich, którzy nie byli niczyimi poddanymi. Słowa „u nich” odnoszą się do gospodarza, Wasila Jurewicza. Jan z żoną, dziećmi i bratem mieszkał w jego domu, a spis nazywa Jana wychowankiem Jurewicza. Wasil Jurewicz zmarł w Zabieliszkach 24 lutego 1807 roku, mając 95 lat.

Drugi spis sporządzono 16 czerwca 1816 roku. Według niego Jan miał 51 lat i był już głową własnego domu, zapisanego w zaścianku jako pierwszy. Mieszkali z nim dwaj żonaci synowie ze swoimi żonami. Wiek Jana, Wincentego i Franciszka zgadza się w obu spisach co do roku.

W tym jednym wpisie są obok siebie trzy pokolenia przodków Romualda. Pierwsze to Jan z Krystyną, a drugie to ich syn Wincenty z Marianną. Trzecie, najstarsze pokolenie widać w słowach „syn Jana”, bo mówią one o ojcu Jana, który także miał na imię Jan.

Skąd przydomek Mala

W spisie z 1816 roku przed nazwiskiem Jana jest jeszcze jedno słowo: Mala. To przydomek, czyli drugie nazwisko rodziny. Na wsi, gdzie wielu sąsiadów nosiło to samo nazwisko albo to samo imię, rodziny rozróżniano właśnie przydomkami. Czepułkowscy z Zabieliszek mieli przydomek Mala. Księża i urzędnicy wpisywali raz nazwisko, raz przydomek, a czasem jedno i drugie.

• W 1804 r. księga z Kiemieliszek zapisała: „Jakob Mala alias Czepiełkowski”. Łacińskie słowo „alias” znaczy „inaczej”.
• W 1812 i 1814 r. ta sama księga zapisała rodziców Tekli przy chrztach ich dzieci pod nazwiskiem Mala.
• W 1816 r. spis ludności zapisał Jana jako „Mala Czepułkowski” i tak samo zapisał jego brata Adama.
• W 1823 r. akt ślubu zapisał pannę z Zabieliszek jako „Jozefata Malowna”.
• Jeszcze w 1928 r. urzędowe ogłoszenie wymieniało braci „Mala vel Czepułkowiczów”. Łacińskie słowo „vel” znaczy „albo”.

Mala i Czepułkowski to więc jedna rodzina pod dwoma nazwiskami. Przydomek przetrwał ponad sto lat. Przetrwała też sama rodzina w swoim zaścianku: w 1939 roku, gdy w Zabieliszkach scalano grunty, było tam osiem gospodarstw Czepułkowskich.

Rodzeństwo Wincentego

Krystyna, żona Jana, była chrzestną wnuków. W 1816 i w 1819 roku trzymała do chrztu dzieci swojego młodszego syna Franciszka.

Jan zmarł w Zabieliszkach 10 stycznia 1833 roku. Był już wtedy wdowcem, bo Krystyna zmarła przed nim. Dwa dni później pochował go ksiądz Cyriak Motelski na cmentarzu parafialnym w Kiemieliszkach. Akt zgonu wymienia dwóch synów, których Jan zostawił: Wincentego i Franciszka. To ci sami synowie, których zapisały przy nim oba spisy ludności.

Ksiądz zapisał Janowi 84 lata, a oba spisy ludności podają, że Jan urodził się około 1765 roku, miał więc w chwili śmierci około 68 lat. Wiek starych ludzi zapisywano wtedy w przybliżeniu. W miejscu opuszczonym w cytacie akt podaje nazwisko panieńskie Krystyny, ale pismo jest tam niewyraźne i nazwiska nie da się pewnie odczytać.

Adam, brat Jana

Drugi dom Czepułkowskich w Zabieliszkach należał do Adama, młodszego brata Jana. Adam urodził się około 1771 roku. Jego pierwszą żoną była Agata, a drugą Felicjanna ze Ślepikowskich. Spis z 1816 roku wymienia w jego domu synów Ignacego i Andrzeja oraz córki Krystynę, Józefatę i Ewę. Józefata urodziła się 5 marca 1803 roku, a Ewa 1 maja 1809 roku.

Córki Adama także weszły do rodziny Łukaszewicz. Ewa wyszła za mąż 16 listopada 1830 roku w Kiemieliszkach. Jej mężem został inny Jakub Łukaszewicz z parafii Sorokpol, starszy imiennik męża Tekli. Józefata jest najpewniej tą Józefatą Malówną z Zabieliszek, która w 1823 roku wyszła za mąż, a jej mężem został Jan Łukaszewicz z drugiego domu w Żukiszkach. Tekla nie była więc pierwszą panną z Zabieliszek, która wyszła za mąż do Żukiszek. Przed nią zrobiła to Ewa, a najpewniej także Józefata. Obie były stryjecznymi siostrami Wincentego, ojca Tekli.

Jan Czepułkowski starszy (ur. przed 1745)

Najstarszego przodka tej linii znamy tylko z imienia. Oba spisy ludności nazywają jego synów po ojcu: w 1795 roku „Jan Jana Syn”, a w 1816 roku „Jan, syn Jana” i „Adam, syn Jana”. Skoro starszy z synów urodził się około 1765 roku, ojciec musiał urodzić się przed 1745 rokiem. Spis z 1795 roku już go w Zabieliszkach nie wymienia. Starszy Jan jest prapradziadkiem Stefana i przodkiem Romualda w siódmym pokoleniu wstecz.

Źródła