Bobkowscy i rodziny z nimi spokrewnione

Bobkowscy to kaszubscy gospodarze z Mirachowa pod Kartuzami, zapisani w tej wsi nieprzerwanie od 1779 roku. Z tej rodziny pochodził Alojzy Bobkowski, ojciec Marioli. W tym rozdziale opisujemy jego samego oraz wszystkich jego przodków: Bobkowskich, Kamińskich, Konklów, Stankowskich, Grondów, Blocków, Bachów, Uzdrowskich i Hirschów.

Jak czytać dokumenty z Kaszub

Od 1772 do 1920 roku Kaszuby należały do Prus, a potem do Niemiec. Opowiada o tym poprzedni rozdział. Ta część wyjaśnia, jak wyglądają dokumenty przodków Marioli z tamtych czasów i jak je czytać. W domu mówili oni po kaszubsku, w kościele modlili się po polsku i po łacinie, a w urzędzie musieli załatwiać sprawy po niemiecku.

Najstarsze księgi kościelne z tych stron ksiądz prowadził po łacinie, całymi zdaniami. W latach dwudziestych i trzydziestych XIX wieku władze pruskie wprowadziły w parafiach drukowane tabele z niemieckimi nagłówkami. Odtąd jeden chrzest albo ślub to jeden wiersz tabeli, często rozciągnięty na dwie sąsiednie strony księgi. Takie tabele mają jedną wadę: przy ślubie nie podają rodziców młodej pary. Rodziców poznajemy tu z aktów chrztu i aktów zgonu.

Od 1 października 1874 roku każde urodzenie, ślub i zgon trzeba było zgłosić także w państwowym urzędzie stanu cywilnego, po niemiecku Standesamti. Urzędnik wypełniał ręcznie drukowany formularz, odczytywał go zgłaszającemu i dawał do podpisu. Dzięki temu wiemy, kto z przodków umiał się podpisać. Akty z urzędu są bardzo dokładne, podają nawet godzinę urodzenia albo śmierci. Wszystkie cytowane tu akty niemieckie i łacińskie mają pod spodem przekład na polski.

Niemieccy urzędnicy zapisywali nazwy wsi i nazwiska po swojemu. Ta sama wieś ma więc w aktach dwie nazwy, a to samo nazwisko kilka pisowni.

W aktach powtarza się też kilka niemieckich słów, które mówią, kim kto był. „Bauer” to rolnik. „Besitzer” i „Eigentümer” to właściciel gospodarstwa. „Arbeiter” to robotnik bez własnej ziemi. „Altsitzer” to stary gospodarz na dożywociu: oddał ziemię synowi albo zięciowi i w zamian miał u niego do śmierci izbę, opał i wyżywienie. „Abbau” to wybudowanie, czyli gospodarstwo postawione na polach poza zwartą wsią.

Alojzy Bobkowski (1933-1994)

Alojzy był ojcem Marioli. Urodził się 19 września 1933 roku w Otalżynie jako najstarsze z pięciorga dzieci Władysława i Heleny. Po nim przyszli na świat Władysława, Rajmund, Irena i dużo młodszy Eugeniusz. Wszyscy urodzili się w Otalżynie, już w wolnej Polsce.

Dzieciństwo Alojzego przypadło na lata wojny. W 1950 roku w ciągu dziesięciu tygodni stracił dziadka i matkę. Jan Bach, ojciec Heleny, zmarł w Otalżynie 11 sierpnia 1950 roku, a sama Helena zmarła 22 października tego samego roku. Alojzy miał wtedy siedemnaście lat, a najmłodszy z rodzeństwa, Eugeniusz, cztery lata. Ojciec Alojzego, Władysław, przeżył żonę o prawie szesnaście lat.

Około 1956 roku Alojzy ożenił się z Teresą Rompą z Przodkowa, młodszą od niego o rok. Ślub wzięli w kościele w Przodkowie, tym samym, w którym od 1855 roku brały ślub kolejne pokolenia rodziny Teresy. W 1958 roku urodziła się im córka Mariola, w y 2351 snow npz Paptuzii. W 1978 roku w tym samym kościele w Przodkowie Mariola wyszła za mąż, a jej mężem został Romuald Łukaszewicz.

Chrzest Marioli

Mariola Teresa urodziła się 23 kwietnia 1958 roku w Kartuzach. Miesiąc później, 25 maja 1958 roku, została ochrzczona w kościele parafialnym Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kartuzach. Księga chrztów zapisała ją pod numerem 95. Rodzice mieszkali wtedy w Kartuzach, a Alojzy pracował jako elektryk.

Kościół, w którym ochrzczono Mariolę, jest dawnym kościołem klasztoru kartuzówi, od którego miasto wzięło nazwę. Założenie tego klasztoru opisał w XV wieku kronikarz Jan Długosz. Podaje, że klasztor stanął między dwoma jeziorami, cztery mile od Gdańska, a miejsce nazwano Rajem Marii. Ufundował go polski rycerz Jan z Rusocina, który miał w herbie lwa z głową jesiotra. Pierwszych zakonników sprowadzono z Pragi. Klasztor założono w 1382 roku, a Mariolę ochrzczono w jego kościele 576 lat później.

Do chrztu trzymali Mariolę Helena i Robert Golnau z Gdańska. Helena była starszą siostrą Teresy, a jej mąż Robert pracował na kolei. Oboje podpisali się w księdze własną ręką. W tym samym kościele 7 października 1972 roku Mariola przyjęła bierzmowanie, co ksiądz dopisał w księdze przy jej chrzcie.

Katastrofa w Kokoszkach

Alojzy i Teresa zginęli razem 2 maja 1994 roku o godzinie 19:01 w Kokoszkach, dzielnicy Gdańska. Jechali autobusem PKS, który kursował ze wsi Zawory przez Kartuzy do Gdańska. Wsiedli do niego w Żukowie, bo wracali z odwiedzin u córki Marioli, zięcia Romualda i wnuków. W autobusie pękła zużyta opona. Pojazd wypadł z drogi i się rozbił. Zginęły 32 osoby, a 43 zostały ranne. Do dziś jest to wypadek drogowy o największej liczbie ofiar w Polsce. Alojzy miał sześćdziesiąt lat, a Teresa miała pięćdziesiąt dziewięć lat.

31 października 1997 roku w miejscu wypadku odsłonięto tablicę pamiątkową. Nazwiska Alojzego i Teresy Bobkowskich otwierają na niej listę ofiar.

Teresa z Rompów (1934-1994)

Teresa, żona Alojzego, urodziła się 20 października 1934 roku w Przodkowie. Była najmłodszą z pięciu córek szewca Augustyna Rompy i Heleny z Kreftów. Jej rodzinie, czyli Rompom, Kreftom, Drawsom i Potrykusom, poświęcony jest następny rozdział.

Władysław Bobkowski (1901-1966)

Władysław był dziadkiem Marioli. Urodził się w Mirachowie, we wsi, w której Bobkowscy mieszkali od pokoleń. Cztery dni po jego urodzeniu ojciec, Aleksander Bobkowski, poszedł do urzędu stanu cywilnego w Mirachowie i zgłosił narodziny syna. Urzędnik zapisał Aleksandra jako właściciela gospodarstwa, a Aleksander podpisał akt własną ręką, pewnym i wyraźnym pismem.

Nazwisko panieńskie matki urzędnik zapisał tu „Grunda”. W innych aktach tej rodziny pisze się „Gronda” i tej formy używamy w kronice.

Władysław nie został w Mirachowie. Ożenił się z Heleną Bachówną z Otalżyna i osiadł w jej rodzinnej wsi, kilkanaście kilometrów na wschód od Mirachowa. W Otalżynie gospodarzyli razem i tam urodziło się wszystkie pięcioro ich dzieci. Helena zmarła 22 października 1950 roku w wieku czterdziestu trzech lat. Władysław zmarł 26 maja 1966 roku.

Helena z Bachów (1907-1950)

Helena, żona Władysława, pochodziła z rodziny Bachów z Otalżyna. O niej, o jej rodzicach i dziadkach piszemy niżej, w części o Bachach.

Aleksander Bobkowski (ur. 1858)

Aleksander był pradziadkiem Marioli. Całe życie spędził w Mirachowie i był tam gospodarzem na własnej ziemi. Gospodarstwo przejął po ojcu Józefie, który pod koniec życia mieszkał u niego na dożywociu. Akt zgonu jego matki z 1914 roku nazywa miejsce zamieszkania Aleksandra „Mirchau Abbau”. Jego dom nie leżał więc w środku wsi, tylko na wybudowaniu wśród pól.

Aleksander trzy razy przychodził do urzędu w sprawach rodziny i trzy razy podpisał akt własną ręką. W sierpniu 1889 roku zgłosił śmierć ojca. W marcu 1901 roku zgłosił narodziny syna Władysława. W marcu 1914 roku zgłosił śmierć matki. Te trzy akty, wszystkie z tym samym podpisem, łączą trzy pokolenia Bobkowskich.

Aleksander ożenił się późno, w wieku prawie trzydziestu trzech lat. Jego żoną została dwudziestoletnia Łucja Julianna Gronda z Thalheim, osady należącej do majątku Niedeck, czyli do dzisiejszej Kamienicy Szlacheckiej koło Stężycy. Ślub cywilny zawarli 26 stycznia 1891 roku w urzędzie dla okolicy Kamienicy Szlacheckiej, do którego należała wieś panny młodej. Akt wymienia rodziców obojga, więc jeden dokument pokazuje od razu dwie rodziny.

Ojca panny młodej akt nazywa „Rentenbaueri”. Tak nazywano gospodarza, który spłacał swoje gospodarstwo państwu w rocznych ratach, zwanych rentą.

Ostatnią literę nazwiska panieńskiego matki panny młodej zasłania na zdjęciu znak Archiwum Państwowego w Gdańsku, dlatego widać tylko litery „Bloc”. Całe nazwisko, czyli Block, podają akt zgonu jej męża z 1882 roku i akt ich ślubu z 1849 roku.

Łucja podpisała się własnoręcznie już nowym nazwiskiem: „L. Bobkowski geborene Gronda”, czyli Bobkowska z domu Gronda.

Czterej synowie Aleksandra

Mariola pamięta, że Aleksander miał czterech synów. Władysław, jej dziadek, gospodarował w Otalżynie. Antoni zamieszkał w Kisewie koło Lęborka, Jakub w Jeleńskiej Hucie, a Jan został w rodzinnym Mirachowie.

Tlonwdl Nlipoun zwtzleoo m mpauroezis ou Sznimo, lo Rumeusyur t pekn stza Szdudlyo. Mltnud i Euinseos rzeti oyisa lnrdeu. Edmnd zplepdknzo n Tkmmdwpi, l zwos asln is wl zdkk Meslud. Okowia wknzde o Dkzdoua, t uwua kpwt ez ni umez Nnwrrmps. Lornmu kuekpytoayp mp Wrdioyt pdww Adlzrwml.

Łucja z Grondów (ur. 1870)

Łucja, żona Aleksandra, urodziła się 30 grudnia 1870 roku w Thalheim. Była córką Jana Grondy i Julianny z Blocków. W marcu 1901 roku, gdy rodził się Władysław, miała trzydzieści lat i mieszkała z mężem w Mirachowie. O jej rodzinie piszemy niżej, w części o Grondach i Blockach.

Józef Bobkowski (około 1820-1889)

Józef był prapradziadkiem Marioli. Urodził się i zmarł w Mirachowie. Księga chrztów parafii Sianowo z lat około 1820 jest zniszczona, dlatego rok jego urodzenia znamy tylko z wieku podanego w akcie zgonu. Akt podaje, że w 1889 roku Józef miał sześćdziesiąt dziewięć lat.

W 1851 roku, w tym samym roku, w którym zmarł jego ojciec Paweł, Józef ożenił się w Sianowie z Ewą Konkel z Mirachowa. Gospodarzył w Mirachowie jako rolnik. Na starość oddał gospodarstwo synowi Aleksandrowi i został przy nim na dożywociu. Zmarł 17 sierpnia 1889 roku w domu syna. Nazajutrz Aleksander zgłosił jego śmierć w urzędzie.

W tym akcie matka Józefa nazywa się Katarzyna, a jej nazwiska urzędnik nie poznał. Imię podał urzędnikowi z pamięci jej wnuk Aleksander. Zrobił to trzydzieści sześć lat po śmierci babki i pomylił się. Trzy akty spisane za jej życia, czyli ślub z 1811 roku oraz chrzty dzieci z 1823 i 1835 roku, nazywają ją zgodnie Franciszką z Kamińskich.

Ewa z Konklów (około 1826-1914)

Ewa, żona Józefa, przeżyła go o dwadzieścia pięć lat i dożyła w Mirachowie około osiemdziesięciu ośmiu lat. O niej i o jej rodzinie piszemy niżej, w części o Konklach i Stankowskich.

Paweł Bobkowski (1779-1851)

Paweł był ojcem Józefa. Jego metryka chrztu z 1779 roku jest najstarszym dokumentem, w którym ksiądz zapisał Bobkowskich z Mirachowa jako rodzinę: ojca, matkę i dziecko. Chrzcił go wikary z Chmielna, a do chrztu trzymali go Szymon Wolafik i Marianna Labudówna.

Paweł miał siostrę Mariannę i brata Wojciecha. Oboje zmarli w Mirachowie w grudniu 1806 roku, w odstępie sześciu dni: dwudziestoletni Wojciech 2 grudnia, a dwudziestodwuletnia Marianna 8 grudnia. Tak bliskie daty każą przypuszczać, że we wsi panowała wtedy choroba zakaźna. Paweł został jedynym dzieckiem swoich rodziców, o którym wiemy, że założyło rodzinę.

25 lutego 1811 roku Paweł ożenił się w kościele w Chmielnie z Franciszką Kamińską. Miał trzydzieści dwa lata. Młodzi zamieszkali w Mirachowie, a ich dzieci chrzczono w Sianowie. Gdy Franciszka zmarła w 1853 roku, żyło jeszcze sześcioro ich dzieci. Z imienia znamy troje z nich.

Poniżej wpis ślubu Pawła i Franciszki z księgi parafii Chmielno, a pod nim wpis chrztu ich córki Anny z księgi parafii Sianowo.

Ksiądz zapisał, że pan młody miał dwadzieścia pięć lat, choć według metryki chrztu Paweł miał ich trzydzieści dwa. Mirachowo zapisał pod parafią Strzepcz, bo kościół w Sianowie był wtedy filią Strzepcza. Słowo „gburi” na końcu wpisu znaczyło na Kaszubach zamożnego gospodarza.

Paweł zmarł w Mirachowie 26 sierpnia 1851 roku, w wieku siedemdziesięciu dwóch lat.

Franciszka z Kamińskich (zm. 1853)

Franciszka, żona Pawła, pochodziła z Borzestowskiej Huty w parafii Chmielno, wsi leżącej około dziesięciu kilometrów na południe od Mirachowa. W Borzestowskiej Hucie i sąsiednim Borzestowie mieszkało w tamtych latach kilka rodzin Kamińskich. Jeden z nich, Michał Kamiński, był kowalem i dzierżawcą w Borzestówku. Chrzestnym Katarzyny, córki Franciszki, był w 1835 roku też Kamiński imieniem Michał. Rodziców Franciszki akty nie wymieniają.

Akt ślubu z 1811 roku podaje, że panna miała dwadzieścia cztery lata, urodziła się więc około 1787 roku. Po śmierci męża Franciszka została w Mirachowie na dożywociu z sześciorgiem dzieci, z których czworo było dorosłych, a dwoje nieletnich. Przeżyła Pawła tylko o dwa lata. Zmarła 16 października 1853 roku o ósmej wieczorem, a pochowano ją 20 października. Jako przyczynę śmierci ksiądz zapisał „Altersschwäche”, czyli osłabienie ze starości. Ksiądz zapisał jej w tym akcie pięćdziesiąt pięć lat, a więc o jedenaście mniej, niż wynika z aktu ślubu. Wiek zmarłych podawano wtedy na oko.

Grzegorz Bobkowski (zm. 1820) i Marianna ze Złochowskich

Grzegorz i Marianna to najstarsi Bobkowscy, od których możemy poprowadzić rodzinę bez przerwy aż do Marioli. Byli gospodarzami w Mirachowie. Mieli co najmniej troje dzieci, z których tylko Paweł przeżył młodość.

Nazwiska panieńskiego Marianny nie podaje żaden akt chrztu jej synów ani jej akt zgonu. Podaje je chrzest córki Marianny z 19 marca 1782 roku. Ksiądz zapisał w nim rodziców dziecka jako Grzegorza Bobkowskiego i Mariannę Złochowską.

Marianna zmarła 6 lutego 1817 roku w wieku pięćdziesięciu dziewięciu lat. Ksiądz najpierw napisał przy niej „wdowa”, potem to słowo skreślił i nad wierszem dopisał „żona Grzegorza”, bo jej mąż żył.

Jeszcze w tym samym roku, 21 czerwca 1817 roku, Grzegorz ożenił się po raz drugi, z wdową Barbarą Picokową. Akt tego ślubu podaje, że miał sześćdziesiąt jeden lat, a jego żona trzydzieści osiem. Przeżył z nią niecałe trzy lata. Zmarł 11 maja 1820 roku. Akt zgonu daje mu siedemdziesiąt dziewięć lat. Dwa akty różnią się więc o piętnaście lat i Grzegorz urodził się między 1741 a 1756 rokiem.

W księdze zmarłych parafii Sianowo jest jeszcze starszy Bobkowski z tej samej wsi. Jan Bobkowski zmarł w Mirachowie 14 sierpnia 1788 roku w wieku około siedemdziesięciu pięciu lat, urodził się więc około 1713 roku. Wiek Jana pozwala przypuszczać, że był on ojcem Grzegorza, ale akt nie mówi, kim Jan był dla Grzegorza, dlatego na planszy drzewa go nie ma.

Konklowie i Stankowscy: rodzina Ewy, żony Józefa

Ewa z Konklów (około 1826-1914)

Ewa urodziła się w Mirachowie i tam spędziła całe życie. W 1851 roku wyszła za mąż za Józefa Bobkowskiego. Owdowiała w 1889 roku i przez następne dwadzieścia pięć lat mieszkała na dożywociu u syna Aleksandra na wybudowaniu w Mirachowie. Zmarła tam 30 marca 1914 roku, cztery miesiące przed wybuchem pierwszej wojny światowej. Akt zgonu podaje, że miała osiemdziesiąt osiem lat.

Akt zgonu Ewy mówi o czterdziestu dwóch latach małżeństwa. W rzeczywistości od ślubu w 1851 roku do śmierci Józefa w 1889 roku minęło trzydzieści osiem lat. Różnica bierze się stąd, że Aleksander podał urzędnikowi liczbę lat małżeństwa z pamięci, tak samo jak wiek matki.

Rodzice Ewy

Aleksander, który zgłaszał śmierć matki, nie pamiętał imienia swojego dziadka ani nazwiska panieńskiego swojej babki. Akt zgonu Ewy podaje tylko, że jej ojciec nazywał się Konkel i był właścicielem gospodarstwa w Mirachowie, a matka miała na imię Magdalena. Dlatego na planszy drzewa ojciec Ewy ma znak zapytania zamiast imienia. Przypuszczamy, że był nim Wojciech Konkel z Mirachowa, zapisywany w aktach jako Albrecht albo Adalbert. W 1827 roku ożenił się on w Chmielnie z Magdaleną Stankowską z Garcza. Nazwisko Konkel pisano w tych stronach także Konkol i Kąkol.

Magdalena Stankowska (ur. 1805) i jej rodzice

Magdalena urodziła się 30 marca 1805 roku o ósmej rano we wsi Garcz pod Chmielnem. Nazajutrz ochrzcił ją w Chmielnie proboszcz Antoni Lewiński. Jej rodzicami byli Marcin Stank i Katarzyna. To jedyna Magdalena z tej rodziny w Garczu w tamtych latach. W 1827 roku wychodziła za mąż jako dwudziestodwuletnia panna z Garcza. Miała młodszego brata Michała, ochrzczonego 20 września 1807 roku.

Ojciec Magdaleny, Marcin Stankowski, urodził się w Garczu 27 września 1778 roku. W młodości zapisywano go krótko „Stank”, a w akcie zgonu już „Stankowski”. 24 stycznia 1804 roku ożenił się w parafii Chmielno z dwudziestoletnią panną Katarzyną Reglin. Zmarł nagle 25 czerwca 1838 roku w Garczu. Jako przyczynę śmierci ksiądz zapisał „Schlagfluss”, czyli udar. Zostawił żonę i dziewięcioro dzieci, z których pięcioro było jeszcze nieletnich. Katarzyna przeżyła go o jedenaście lat i zmarła w Garczu jako wdowa 17 listopada 1849 roku.

Rodzicami Marcina byli Marcin Stank starszy i Ewa z Garcza. Znamy ich z aktu chrztu syna z 1778 roku. Nazwiska panieńskiego Ewy akt nie podaje. Mieli jeszcze trzech synów: Wojciecha (urodzonego w 1780 roku), Jana (urodzonego w 1782 roku i zmarłego jako niemowlę w 1783 roku) i Jakuba (urodzonego w 1784 roku). Na planszy drzewa nazwiska Stankowski i Reglin mają znaki zapytania, bo akt zgonu Ewy Bobkowskiej z Konklów nie podaje nazwiska panieńskiego jej matki.

Grondowie: rodzina Łucji, żony Aleksandra

Jan Gronda (zm. 1882)

Jan Gronda, ojciec Łucji, pochodził z Kistowa, wsi w parafii Sulęczyno, na zachodnim skraju powiatu kartuskiego. Jego rodzice, Jan Gronda starszy i Dorota, mieli tam gospodarstwo na wybudowaniu i tam oboje zmarli.

Dwa akty podają różny wiek Jana młodszego. Akt ślubu z 1849 roku podaje, że miał trzydzieści trzy lata, co wskazuje na urodzenie w 1816 roku. Akt zgonu z 1882 roku podaje, że miał siedemdziesiąt dwa lata, co wskazuje na urodzenie w 1810 roku.

13 lutego 1849 roku Jan ożenił się w Chmielnie z Julianną Block z Borzestowa. Panna młoda miała osiemnaście lat, a księga ślubów podaje, że miała dziewiętnaście. Potem małżonkowie osiedli w Thalheim. Jan był tam „Rentenbauer”, czyli gospodarzem na rencie. 30 grudnia 1870 roku urodziła im się córka Łucja Julianna. Jej matka miała wtedy czterdzieści lat, a ojciec ponad pięćdziesiąt.

Jan zmarł w Thalheim 29 grudnia 1882 roku, w przeddzień dwunastych urodzin córki. Jego śmierć zgłosił w urzędzie sąsiad, robotnik Michał Kotłowski. Urzędnik zapisał Jana jako gospodarza na dożywociu, urodzonego w Kistowie, męża Julianny z domu Block. Zapisał też jego rodziców: Dorotę oraz Jana Grondę, właściciela gospodarstwa na wybudowaniu w Kistowie. Żaden inny dokument ich nie wymienia. Julianna żyła jeszcze w 1891 roku, gdy Łucja wychodziła za mąż za Aleksandra Bobkowskiego.

Blockowie i Kąkolowie: rodzina Julianny, matki Łucji

Nazwisko tej rodziny księża pisali po łacinie „Blok”, a pruskie tabele po niemiecku „Block”. To ta sama rodzina z Borzestowa, wsi w parafii Chmielno, leżącej na zachód od Kartuz. W parafii Chmielno mieszkały wtedy cztery różne rodziny Bloków.

Julianna z Blocków (ur. 1830)

Julianna urodziła się w Borzestowie 28 grudnia 1830 roku o czwartej i nazajutrz została ochrzczona w Chmielnie. Była córką Józefa Blocka i Agnieszki z domu Konkel. Do chrztu trzymali ją Marcin Borzestowski i Marianna. W lutym 1849 roku, mając osiemnaście lat, wyszła za mąż za Jana Grondę.

Józef Block (ur. 1784) i Agnieszka z Kąkolów

Józef urodził się w Borzestowie 19 lutego 1784 roku i jeszcze tego samego dnia został ochrzczony. Do chrztu trzymali go Michał Leman i szlachcianka Anna Krzęcka, oboje z Borzestowa.

11 lutego 1811 roku dwudziestosześcioletni Józef ożenił się w Chmielnie z dwudziestoletnią Agnieszką. Akt ślubu nazywa ją „Kąkolówna”, a akty chrztu jej dzieci piszą „Konkel”. To dwie pisownie tego samego kaszubskiego nazwiska. Agnieszka była w dniu ślubu niepełnoletnia i nie miała już ojca, dlatego zgodę na ślub dał sąd opiekuńczy w Kościerzynie. Świadkami byli dwaj gburzy, czyli zamożni kaszubscy gospodarze.

Maciej Blok (zm. 1810) i Marianna

Rodzice Józefa mieszkali w Borzestowie przez co najmniej piętnaście lat. W księgach księża zapisywali ojca łacińskim imieniem Mathias. W latach 1784-1799 ochrzczono w Chmielnie sześcioro ich dzieci.

Do tej rodziny należała najpewniej także Marianna Blokówna, urodzona około 1792 roku. 4 lutego 1811 roku, tydzień przed ślubem Józefa, wzięła ślub w Borzestowie, również za zgodą opiekuna wyznaczonego przez sąd. Maciej Blok w lutym 1811 roku już nie żył, bo zmarł w 1810 roku. Nazwiska panieńskiego jego żony Marianny żaden akt chrztu nie podaje. Przypuszczamy, że była to Marianna Karczówna, która w 1782 roku wyszła za mąż za Macieja Bloka w Stężycy.

Bachowie: rodzina Heleny, żony Władysława

Nazwisko Bachów brzmi po niemiecku, ale Bachowie to stara katolicka rodzina kaszubska. W parafii Przodkowo mieszkali w wielu wsiach: w Rębie, Barwiku, Kawlach, Załężu, Pomieczynie, Kosowie i Otalżynie. Otalżyno leży nad jeziorem, na północ od Kartuz. W tej wsi gospodarzyli rodzice Heleny i w niej urodził się Alojzy.

Helena z Bachów (1907-1950)

Helena była babcią Marioli ze strony ojca. Urodziła się jako szóste i najmłodsze dziecko Jana i Franciszki. Jej rodzice przenosili się w tych latach między Otalżynem a sąsiednim Pomieczynem: starsze dzieci rodziły się raz w jednej, raz w drugiej wsi. Helena przyszła na świat w Pomieczynie. Pięć miesięcy wcześniej, 4 marca 1907 roku, zmarł jej niespełna trzyletni brat Leon.

Rodzina wróciła potem do Otalżyna. Helena wyszła za mąż za Władysława Bobkowskiego z Mirachowa i urodziła pięcioro dzieci. Zmarła w Otalżynie 22 października 1950 roku, mając czterdzieści trzy lata. W tym samym roku zmarli oboje jej rodzice.

Jan Bach (1869-1950)

Jan był pradziadkiem Marioli. Urodził się w Otalżynie jako syn rybaka. Do chrztu trzymali go Jan Kruza i Anna Zielińska z Barwiku.

Liczba 101 na końcu wiersza znaczy, że Jan był sto pierwszym chłopcem ochrzczonym w tej parafii w 1869 roku.

12 listopada 1897 roku dwudziestosiedmioletni Jan ożenił się z siedemnastoletnią Franciszką Hirsch ze Starego Grzybna. Ślub cywilny zawarli w urzędzie w Kartuzach. Jednym ze świadków był ojciec panny młodej. Wszyscy czworo, czyli młodzi i obaj świadkowie, podpisali akt własnoręcznie.

Urzędnik w Kartuzach pomylił się w tym akcie dwa razy. Matkę pana młodego zapisał „Ostrowski”, a nazywała się Uzdrowska, jak podają jej akt ślubu, akt chrztu syna i akt zgonu męża. Pannie młodej wpisał rok urodzenia 1880, a jej akt urodzenia podaje 31 grudnia 1879 roku. W dniu ślubu Franciszka miała więc niecałe osiemnaście lat.

Miejsca urodzenia dzieci pokazują, kiedy rodzina Jana mieszkała w Otalżynie, a kiedy w sąsiednim Pomieczynie.

Jan zmarł w Otalżynie 11 sierpnia 1950 roku, mając osiemdziesiąt lat.

Franciszek Bach (około 1834-1917)

Franciszek był ojcem Jana. W dniu ślubu w 1861 roku miał dwadzieścia siedem lat i mieszkał we wsi Rąb w parafii Przodkowo. Jego narzeczona, Franciszka Uzdrowska, miała dwadzieścia trzy lata. Świadkami byli Franciszek Schröder i Jan Ewelt.

Po ślubie Franciszek i Franciszka zamieszkali w Otalżynie. W 1869 roku, gdy rodził się Jan, ksiądz zapisał Franciszka jako rybaka. W 1897 roku, gdy Jan się żenił, Franciszek był już na dożywociu przy synu. Zmarł w Otalżynie 8 marca 1917 roku za kwadrans dziesiąta wieczorem, w wieku około osiemdziesięciu trzech lat. Jego śmierć zgłosił drugi syn, także Franciszek. Urzędnik zapisał, że zmarły urodził się w „Cetschau”, czyli najpewniej w Czeczewie, wsi w parafii Kielno. Syn nie znał imion swoich dziadków, więc urzędnik zapisał tylko, że zmarły był synem małżonków Bachów, właścicieli gospodarstwa.

Uzdrowscy i Heblowie: rodzina Franciszki, żony Franciszka Bacha

Franciszka, żona Franciszka Bacha, pochodziła z Pomieczyna, wsi sąsiedniej z Otalżynem. Jej nazwisko pisano na wiele sposobów: Uzdrowska, Usdrowska, Udrowski, a urzędnik w Kartuzach zrobił z niego nawet „Ostrowski”.

Franciszka przeżyła z mężem pięćdziesiąt pięć lat i owdowiała w marcu 1917 roku. Potem mieszkała na wybudowaniu wsi Łebno. Akt zgonu nazywa ją „Einliegerin”, czyli komornicą. Tak nazywano osobę, która nie miała własnego domu i mieszkała w cudzym. Zmarła w Łebnie 17 listopada 1918 roku o wpół do dziewiątej wieczorem, sześć dni po zakończeniu pierwszej wojny światowej. Miała osiemdziesiąt trzy lata. Jej śmierć zgłosił Jan Maciejewski, chałupnik z wybudowania wsi Łebno. Podał, że urodziła się w Pomieczynie jako córka gospodarza na dożywociu Franciszka Uzdrowskiego i jego żony Rozalii, której nazwiska panieńskiego nie znał.

Nazwisko panieńskie Rozalii podaje księga ślubów parafii Kielno. 6 listopada 1837 roku po trzech zapowiedziach ślub wzięli tam dwudziestopięcioletni Franciszek Uzdrowski i dwudziestoczteroletnia Rozalia Hebel. Księga zapisała ten ślub pod wsią Jeleńska Huta. Potem oboje mieszkali w Pomieczynie. Rozalia zmarła w Pomieczynie 9 maja 1886 roku o pierwszej w nocy. Jej akt zgonu mówi, że była córką Józefa Hebla i Rozalii z Potrykusów i że urodziła się w powiecie wejherowskim.

Franciszek Uzdrowski (1811-1880)

Franciszek Uzdrowski urodził się 22 listopada 1811 roku w Zęblewie, wsi w parafii Strzepcz. Dwa dni później ochrzcił go proboszcz Aleksander Jezierski i nadał mu dwa imiona, Franciszek Jan. Księga zapisała ojca jako Macieja Uzdrowka, a matkę jako Annę Osową. Chrzestnymi byli Walenty Kolka i Anna Klechowa. Franciszek był najstarszym z siedmiorga dzieci.

Po ślubie w 1837 roku Franciszek i Rozalia mieszkali kolejno w Donimierzu Wielkim, w Szemudzie i w Rębie, osadzie między Pomieczynem a Załężem. Franciszek był chałupnikiem, czyli miał dom z ogrodem, ale nie miał pola. W listopadzie 1875 roku w Załężu żenił się ich syn Józef, dwudziestodwuletni syn chałupnika z Rębu. Akt ślubu nazywa go synem Franciszka Udrowskiego i Rozalii z domu Hebel. Jednym ze świadków był Franciszek Bach, czterdziestotrzyletni chałupnik z wybudowania Pomieczyna, mąż siostry pana młodego.

Franciszek zmarł w Rębie 19 marca 1880 roku o piątej rano. Jego śmierć zgłosił ten sam syn Józef. Podał urzędnikowi, że ojciec miał sześćdziesiąt siedem lat, urodził się w Zęblewie i był synem zmarłych Macieja i Anny. Nazwisko matki urzędnik zapisał po niemiecku jako Voss. Akt zgonu córki z 1918 roku mówi, że Franciszek zmarł w Pomieczynie, bo Rąb leży tuż przy tej wsi.

Maciej Uzdrowski (zm. 1842) i Anna z Osów (zm. 1850)

Maciej Uzdrowski i Anna Osowa wzięli ślub w 1810 roku w Luzinie. Zamieszkali w Zęblewie, gdzie rok później urodził się ich pierwszy syn Franciszek. Dawne księgi piszą ich nazwisko Uzdrowk, bez końcówki. Maciej był chałupnikiem. Na starość oboje mieszkali w Donimierzu Wielkim w parafii Kielno, w tej samej wsi, w której w 1842 roku mieszkał ich syn Franciszek z Rozalią.

Maciej zmarł w Donimierzu Wielkim 27 listopada 1842 roku w wieku pięćdziesięciu siedmiu lat i został pochowany trzy dni później. Zostawił żonę Annę i czworo dzieci. Anna przeżyła go o osiem lat. Zmarła 15 listopada 1850 roku na zapalenie wewnętrzne, mając sześćdziesiąt trzy lata. Księga nazywa ją żoną komornika, a więc pod koniec życia nie miała własnego domu.

Hirschowie i Dampsowie: rodzina Franciszki, żony Jana Bacha

Franciszka z Hirschów (1879-1950)

Franciszka była prababcią Marioli. Urodziła się w ostatnim dniu 1879 roku w Starym Grzybnie, wsi tuż pod Kartuzami. Ojciec zgłosił jej narodziny w urzędzie w Kartuzach trzy dni później, już w nowym roku. Podpisał akt własną ręką.

Franciszka wyszła za mąż za Jana Bacha i urodziła sześcioro dzieci. Zmarła w 1950 roku, w tym samym roku co jej mąż i córka Helena.

Jan Hirsch (1845-1910) i Anna z Dampsów (około 1836-1907)

Jan Hirsch i Anna pochodzili oboje ze Smołdzina, wsi w parafii Przodkowo. Anna nosiła z domu nazwisko Damps, które w aktach pisano także Demps. Była starsza od męża o dziewięć lat i wychodziła za niego jako wdowa. Jej pierwszym mężem był Jan Stromski, którego poślubiła 12 listopada 1855 roku w Przodkowie. Miała z nim syna Jana. W 1872 roku wyszła za mąż za Jana Hirscha. Małżonkowie gospodarzyli w Starym Grzybnie. W 1897 roku, na ślubie córki Franciszki, Jan Hirsch był już gospodarzem na dożywociu i sam stanął jako świadek.

Anna zmarła w Grzybnie 20 marca 1907 roku przed południem, w wieku siedemdziesięciu lat i sześciu miesięcy. Jej śmierć zgłosił syn z pierwszego małżeństwa, Jan Stromski, gospodarz w Grzybnie. Nie znał imion swoich dziadków, więc urzędnik zapisał tylko, że ojciec zmarłej nazywał się Damps i miał własne gospodarstwo.

Po śmierci Anny Jan Hirsch ożenił się jeszcze raz. 11 października 1907 roku w urzędzie w Pomieczynie poślubił wdowę Franciszkę Mariannę Trybowską z domu Groth, urodzoną w 1859 roku w Pomieczynie. Jednym ze świadków był jego zięć Jan Bach, trzydziestoośmioletni gospodarz z Pomieczyna. Ten akt ślubu jest dla nas najważniejszym dokumentem o Janie, bo podaje jego pełne imiona, dzień urodzenia i rodziców. Jan Jakub Hirsch urodził się 6 lipca 1845 roku w Smołdzinie jako syn gospodarza Piotra Hirscha i Heleny z domu Borowskiej.

Jan zmarł w Grzybnie 12 lutego 1910 roku o wpół do jedenastej wieczorem. Miał sześćdziesiąt cztery lata i dziewięć miesięcy. Jego śmierć zgłosił pasierb Jan Stromski. Pasierb nie znał imion rodziców ojczyma, więc urzędnik zapisał tylko, że ojciec zmarłego był właścicielem gospodarstwa w Smołdzinie.

Piotr Hirsch (1809-1880) i Helena z Berowskich (1802-1864)

Do około 1860 roku księgi parafii Przodkowo piszą nazwisko tej rodziny Hersz, czasem Hersch, a raz nawet Ersz. Dopiero urzędnicy pruscy ustalili pisownię Hirsch. Piotr urodził się 1 kwietnia 1809 roku o czwartej po południu. Ochrzczono go dwa dni później w Przodkowie, a księga zapisała ten chrzest pod wsią Grzybno Kosowskie. Jego rodzicami byli gospodarze Józef Ersz i Dorota Lewańczykowa. Chrzestnymi zostali Józef Lewańczyk i Franciszka Erszowa z Czarnej Huty.

Helena była od męża starsza o siedem lat. Urodziła się 2 stycznia 1802 roku w Przodkowie i następnego dnia została ochrzczona. Jej nazwisko księża i urzędnicy pisali Berowska, Beirowska i Borowska. W 1823 roku wyszła za mąż za Macieja Stefanowskiego i miała z nim dwie córki. Maciej zmarł w 1835 roku, a Helena jeszcze tego samego lata, 10 sierpnia 1835 roku, poślubiła w Przodkowie Piotra Hirscha. Zamieszkali w Smołdzinie, gdzie dziesięć lat później urodził się ich syn Jan Jakub.

Helena zmarła w Smołdzinie 8 kwietnia 1864 roku ze starości. Księga zmarłych nazywa ją żoną gospodarza Piotra Herscha z domu Beirowską i podaje, że zostawiła męża i troje dorosłych dzieci. Piotr przeżył ją o szesnaście lat. Zmarł w Smołdzinie 18 stycznia 1880 roku o drugiej po południu jako gospodarz na dożywociu. Jego śmierć zgłosił Aleksander Stefanowski, gospodarz ze Smołdzina, który nosił nazwisko pierwszego męża Heleny. Podał on, że zmarły urodził się w Brzezinach, wsi nazywanej też Szarlotą. Nazwał go synem Józefa Hirscha i Doroty z domu Lewańczyk.

Michał Berowski (około 1742-1829) i Ewa z Mroków (około 1764-1824), rodzice Heleny

Michał Berowski i jego żona Ewa z domu Mrok byli gospodarzami w Przodkowie, przy samym kościele parafialnym. Księga chrztów tej parafii zapisała siedmioro ich dzieci: Józefa w 1786 roku, Annę w 1795, Macieja w 1797, Jana w 1799, Helenę w 1802, Adama w 1804 i Ewę w 1807 roku. Józef Berowski, najstarszy z rodzeństwa, był w 1823 roku świadkiem na pierwszym ślubie Heleny.

Ewa zmarła 7 marca 1824 roku, mając 60 lat. Michał przeżył ją o pięć lat. Zmarł w Przodkowie 9 grudnia 1829 roku ze starości. Ksiądz zapisał, że miał 87 lat, urodził się więc około 1742 roku. Pochowano go pięć dni później.

Józef Hirsch (zm. 1867) i Dorota z Lewańczyków (zm. 1866)

11 listopada 1805 roku w parafii Przodkowo ślub wzięli dwudziestodwuletni Józef Hersz i dwudziestojednoletnia Dorota Lewańczykówna. Księga zapisała ten ślub pod wsią Sarnowo i nazwała pana młodego synem sołtysa z Czarnej Huty. Świadkami byli Wawrzyniec Plichta z Sytnej Góry i Jan Okroy z Czarnej Huty. Młodzi gospodarzyli najpierw w Grzybnie Kosowskim, a potem w Brzezinach. Mieli dziewięcioro dzieci, a nasz Piotr był drugim z nich.

Oboje dożyli sędziwego wieku. Dorota zmarła w Brzezinach 1 stycznia 1866 roku i zostawiła męża oraz sześcioro dorosłych dzieci. Józef zmarł 5 kwietnia 1867 roku jako wdowiec i gospodarz na dożywociu. Księga zmarłych podaje, że miał około dziewięćdziesięciu lat.

Ojcem Józefa był sołtys Marcin Hirsch, a matką Konstancja. Księga chrztów parafii Żukowo zapisała, że 30 lipca 1783 roku we wsi Małkowo urodził się im syn Józef, ochrzczony 1 sierpnia. Chrzestnymi byli szlachcic Józef Bronk i szlachcianka Kordula Bronkówna. Trzy lata później w Małkowie urodził się drugi syn, Antoni. Od 1803 roku Marcin Hirsch występuje w księgach parafii Przodkowo jako mieszkaniec Czarnej Huty i tam Konstancja urodziła jeszcze troje dzieci.

Dorota przyszła na świat 6 marca 1786 roku w Grzybnie i została ochrzczona 12 marca w Przodkowie. Jej rodzicami byli najpewniej Maciej Lewańczyk i Rozalia, bo to jedyna Dorota Lewańczykówna w księdze tamtych lat. Józef Lewańczyk, który w 1809 roku trzymał do chrztu jej syna Piotra, był zapewne jej bratem.

Inni Bobkowscy z okolic Mirachowa

Nazwisko Bobkowski nosiło w okolicy Mirachowa i Sianowa więcej rodzin. Na liście mieszkańców gminy Kartuzy wywiezionych przez Niemców jest Jan Bobkowski, pięćdziesięcioletni rolnik z Sianowa. Zabrano go 20 czerwca 1944 roku do obozu Stutthof, a ostatnia wiadomość o nim pochodzi ze stycznia 1945 roku. Władysław Bobkowski, dziadek Marioli, miał brata Jana, który mieszkał w Mirachowie, w parafii Sianowo. Wiek i miejsce zamieszkania pasują więc do tego brata, ale żaden dokument nie potwierdza, że to on był na tej liście. W 1933 roku leśniczym w Nadleśnictwie Mirachowo był Wiktor Bobkowski. Jego także żaden dokument nie łączy z naszą rodziną.

Źródła

Daty z życia Alojzego, jego rodzeństwa i syna Szuranawu pochodzą z zapisków Marioli. Urodzenie, chrzest i bierzmowanie Marioli podaje księga chrztów parafii w Kartuzach (akt 95 z 1958 r.) oraz świadectwo chrztu z 8 października 2026 r. Pozostałe fakty pochodzą z aktów wymienionych w tabeli.

Opis założenia klasztoru w Kartuzach pochodzi z dziesiątej księgi „Roczników” Jana Długosza (wydanie warszawskie z 1985 roku, strona 78).

Bobkowscy, Stankowie, Grondowie i Blokowie

Bachowie, Uzdrowscy i Hirschowie

Starsi Uzdrowscy, Hirschowie i Berowscy